كار عبادت است/نویسنده : علی محمد حیدرنداقی

تشويق به كار

از جنبه فكري، اسلام انسان را به كار و توليد تشويق نموده، و براي آن ارزش بسيار قائل شده، تا حدي كه كرامت بشري، و مقام انسان را نزد خدا و حتي در پيشگاه عقل، به آن مرتبط دانسته است. اسلام، آفرينش منابع و سرمايه‌هاي طبيعي را براي تأمين نيازهاي توليدي و افزايش ثروت مي‌داند، و يك سلسه ارزشها و ملاكهاي اخلاقي درباره كار و بدگويي از بيكاري به دست داده كه قبلاً ‌سابقه نداشته است. در اثر آموزشهاي نوين اسلامي، كار در رديف عبادتها در آمده، و شخصي كه براي كسب روزي تلاش مي‌كند، ‌نزد خدا از عابد بيكار با فضيلت‌تر شناخته شده و تنبلي و بيكاري مظهر نقص، پوچي و ابتذال ،‌تلقي گرديده است.

کار عبادت است

کار عبادت است Reviewed by مرتضی سرمدیان on Mar 26Rating:

ستایش کار

اسلام،‌ مالکیت خصوصی و فردی را که ریشه و زیربنای اصلی آن کار است تا حدودی محترم شمرده و اساس مالکیت در اسلام همان احترام به حقوق فرد و حفظ انگیزه وی بر تلاش و کوشش آزادانه است، ‌اسلام خواسته شوق به کار و فعالیت همواره در انسان زنده بماند، ‌و هر کس به استفاده از بازده از کار خود نیز امیدوار باشد. ولی در عین حال این را هم خواسته است که بهره‌مند شدن یک فرد از بازده کار خود،‌ زمینه استثمار و تسلط او را بر دیگران و سبب محروم کردن آنان از بازده کارشان نگردد.
و مالکیت خصوصی که بر اساس کار پی ریزی شده نشان می‌دهد که انسان به طور طبیعی تمایل دارد مالک حاصل کار خویش بوده و بر آن تسلط داشته باشد، و به همین علت تملک بر اساس کار از احساسات و عواطف غریزی انسان سرچشمه گرفته و حق طبیعی وی می‌باشد، و این یک قانون مسلم و پذیرفته شده نزد تمام عقلا است. و از دو آیه شریفه ذیل نیز همین معنی استفاده می‌شود:
«و ان لیس للانسان الّا ماسعی»(۱).
«و اینک نیست برای انسان، مگر آنچه را که کوشش کرده».
«للرّجال نصیب ممّا اکتسبوا و للنّساء نصیب ممّا اکتسبن»(۲).
«برای مردان از آنچه بدست آوردند بهره‌ای، ‌و برای زنان نیز آنچه به دست آوردند بهره‌ای است».
قال الصادق (ع): «انّ امیرالمؤمنین اعتق الف مملوک من کدّ یده». (۳)
امام صادق (ع) فرمود: «امیرالمؤمنین علی (ع) هزار برده را از کار کرد و دسترنج خویش (خریداری و)آزاد نمود».
عن ابی عبد الله (ع) قال: «انّ الله عزّ و جلّ خلق الخلق و خلق معهم ارزاقهم حلالاً ،‌فمن تناول شیئاً منها حراماً قصّ به من ذلک الحلال».(۴)
امام صادق (ع) فرمود: «خداوند وسایل زندگی و معاش حلال را همراه آفرینش مردم، خلق کرد. پس اگر کسی حرام خواری کند،‌ خداوند او را در برابر روزی حلال، مجازات خواهد کرد».
عن ابی عبد الله (ع) قال: انّ الله عزّ و جلّ یبغض کثره النّوم و کثره الفراغ». (۵)
امام صادق (ع) فرمود: «خداوند عزّ و جلّ از زیاد خوابیدن و کم کار کردن کراهت دارد».
بشیر الدّهان قال: سمعت أبا الحسن موسی (ع) یقول: «انّ الله عزّ و جلّ یبغض العبد النّوام الفارغ». (۶)
بشیر روغن فروش گفت: از امام موسی بن جعفر(ع) شنیدم که فرمود: «خداوند از بنده پر خواب و بیکار نفرت دارد».

زندگی شرافتمندانه

زندگی شرافتمندانه ایجاب می‌کند که آدمی در جامعه شغلی را به عهده بگیرد و از سعی و عمل خود امرار معاش نماید. کسی که مالی در اختیار ندارد و می‌خواهد بدون کار و فعالیت، زندگی خود و عائله خویش را تأمین نماید،‌ یا باید از راه دزدی و چپاول دیگران و دست زدن به کارهای قاچاق که با زندگی انسان بازی می‌کند و دیگر اعمال غیر مشروع، اموال دیگران را سرقت کند، یا با تکدی و تن دادن به ذلت (و سؤال)، ‌از دسترنج دیگران ارتزاق نماید و این هر دو، ‌منافی با مقررات اسلامی و شرف انسانی است.
کار و فعالیت اقتصادی،‌ باعث اعتماد به نفس و تحکیم شخصیت است و به انسان عزت و شرف می‌بخشد، سعی و کوشش برای امور معاش، نشانه وظیفه شناسی اجتماعی است و آدمی را از دیگران بی‌نیاز می‌کند.
اشتغال به کار و مجاهده در راه تأمین زندگی شرافتمندانه، مایه سربلندی و افتخار و از عوامل سازگاری خانوادگی و اجتماعی است. کسی که زحمت می‌کشد و با دسترنج خویش، معاش خود و زن و فرزند را اداره می‌کند، در پیشگاه الهی مأجور است و در نظر مردم و عائله خود نیز مورد تکریم و احترام است.
خلاصه بیکار گشتن و در زندگی، سربار جامعه بودن به منزله کشتن شخصیت و پایمال کردن شرف انسانی است. کسی که نیرومند و توانا است و می‌تواند از راه شغل مشروع، امرار معاش نماید،‌ ولی از قبول مسئولیت و انجام کار سر باز می‌زند، ‌با این عمل ارزش اجتماعی خود را نابود می‌کند و موجبات پستی و سقوط خویش رافراهم می‌آورد.
کان رسول الله (ص) اذا نظر الی الرّجل فأعجبه قال: «هل له من حرفه؟ فأن قالوا: لا، قال:سقط من عینی». (۷)
وقتی رسول خدا(ص) مردی را می‌دید که اعضا و عضلات نیرومندش باعث شگفتی آن حضرت می‌شد، ‌سؤال می‌کرد: «آیا حرفه و شغلی داری؟» اگر جواب منفی می‌دادند و می‌گفتند: نه، می‌فرمود: «از چشم من افتاد».
پس کار در اسلام، بسیار به آن سفارش شده و پیامبر خدا (ص) ‌فرمود: «پیش از آنکه عرق بدن کارگر خشک شود، مزد کارش را بدهید». و فرمود: «روز قیامت خدا مخصوصاً ‌بر سه نفر سخت خواهد گرفت:
الف) کسی که به نام، تعهدی بکند و قرار دادی ببندد و آن را نقض کند یعنی بشکند؛
ب) کسی که شخص آزادی را، برده سازد و سپس او را بفروشد و از این پول برای خودش استفاده کند؛‌
ج) کسی که کارگری را استخدام کند و از او کار بگیرد و مزد کارش را ندهد».
در حدیث می‌خوانیم که یک نفر کارگر زحمتکشی که دستش از زیادی کار ورم کرده بود نزد پیامبر(ص) آمد و دستش را نشان داد.
حضرت دستش را گرفت و فرمود: «این دستی است که خدا و پیامبر آن را دوست می‌دارند».

کار عبادت است

روزی عده‌ای از اصحاب نزد حضرت رسول (ص) نشسته بودند.در همان اثنا مردی چالاک و با عجله از جلوی آنها با سرعت گذشت. اصحاب که ملاحظه کردند این مرد برای تحصیل روزی با آن شتاب‌زدگی در حرکت است،‌هر کدام به نوبه خود حرفی زدند و گفتند:
ای پیامبر خدا! آیا این مرد که با این عجله برای تحصیل روزی می دود، عمل او خداپسند است؟ و آیا در راه خدا گام بر‌می‌دارد؟ حضرت فرمود: اگر برای روزی فرزندانش تلاش می‌کند، ‌در راه خدا است، و اگر برای تحصیل روزی خودش در کوشش است برای خدا است، ولی اگر می‌دود تا بر دیگران فخر بفروشد و ریا کند، تا از این طریق چیزی پیدا کند و خود را به دیگران نشان دهد، این راه شیطان است.
چه افتخاری برای کارگر بالاتر از اینکه حضرت رسوا اکرم (ص) فرمود:
«هر کس برای کمک به یتیم و بینوایی کار کند، مانند کسی است که در راه خدا جهاد کند، و مانند کسی است که شب را به عبادت می‌گذراند و روز را روزه می‌دارد».(۸)
عن ابی جعفر(ع) قال: «من طلب الدّنیا استعفافاً «استغناءاً» عن النّاس وسعیاً علی اهله و تعطّفاً علی جاره لقی الله عزّ و جلّ‌ یوم القیامه و وجهه مثل القمر لیله البدر».(۹)
امام باقر (ع) فرمود: «کسی که برای بی‌نیازی از مردم و تلاش برای (کسب درآمد) خانواده و عطوفت و مهربانی بر همسایه خویش کار می‌کند، ‌روز قیامت در حالی خدا را ملاقات می‌کند که صورتش مثل ماه شب چهاردهم (نورانی)‌است».
قال رسول الله (ص): «العباده سبعون جزءاً افضلها طلب الحلال».(۱۰)
پیامبر خدا (ص) فرمود : «عبادت هفتاد بخش است که برترین آن کسب حلال است».
عن عمربن یزید قال: قلت لأبی عبد الله(ع) رجل قال: “«لأقعدن فی بیتی و لاصلّینّ و لأصومنّ و لأعبدنّ ربّی، فأمّا رزقی فسیأتینی، فقال أبو عبد الله(ع): هذا احد الثلاثه الّذین لا یستجاب لهم».(۱۱)
عمربن یزید گفت: به امام صادق (ع) عرض کردم: مردی می‌گوید من در خانه می‌نشینم و نماز خوانده و روزه می‌گیرم و پروردگار خویش را عبادت می‌کنم(و کار نمی‌کنم) ولی روزی من (به دستم) می‌رسد،‌ امام صادق (ع) فرمود: «این مرد یکی از سه نفری است که دعایش مستجاب نمی‌شود».
عن علی بن عبد العزیز قال: قال أبو عبد الله(ع)‌: «ما فعل عمر بن مسلم قلت:جعلت فداک أقبل علی العباده و ترک التّجاره،
فقال: ویحه أما علم انّ تارک الطّلب لا یستجاب له دعوه انّ قوماً من اصحاب رسول الله (ص) لمّا نزلت (و من یتّق الله یجعل له مخرجاً و یرزقه من حیث لا یحتسب) أغلقوا الأبواب، و أقبلوا علی العباده، و قالوا قد کفینا فبلغ ذلک النّبی (ص) فأرسل إلیهم فقال: ما حملکم علی ما صنعتم؟ فقالوا: یا رسول الله تکفّل الله لنا بأرزاقنا فأقبلنا علی العباده فقال: إنّه من فعل ذلک لم یستجب له علیکم بالطّلب».(۱۲)
علی بن عبد العزیز گفت: امام صادق (ع) پرسید: «عمر بن مسلم چه می‌کند؟» عرض کردم: فدایت شوم، رو به عبادت آورده و تجارت را ترک نموده است، ‌پس امام (ع) فرمود: «وای بر او، آیا نمی‌داند که بیکار دعایش مستجاب نمی‌شود. زیرا وقتی آیه «و من یتّق الله یجعل له مخرجاً و یرزقه من حیث لا یحتسب» (۱۳) نازل شد، گروهی از اصحاب پیامبر خدا (ص) درها را بسته و رو به عبادت آوردند و گفتند: (دیگر کار نمی‌کنم و به همین مقدار) بسنده می‌کنیم.
به رسول خدا (ص) خبر رسید، کسی را نزد آنها فرستاده و فرمود: چه چیزی شما را بر کار نکردن وادار کرد؟ عرض کردند: ای رسول خدا ! چون روزی ما را، خداوند به عهده گرفته پس ما به عبادت رو آوردیم. پیامبر خدا (ص) فرمود: کسی که چنین کند ( و کار نکند و فقط مشغول عبادت شود) دعایش مستجاب نمی‌شود. بر شما لازم است به دنبال کسب روزی و درآمد بروید».
عن أبی عبدالله (ع) قال: «نعم العون الدّنیا علی الاخره». (۱۴)
امام صادق (ع) فرمود: «دنیا یاور خوبی است برای آخرت ( کسی که کار می‌کند و از دنیا چیزی به دست می‌آورد، می‌تواند آن را در راه آخرت مصرف کند)».
قال رسول الله (ص): «ملعون من ألقی کلّه علی النّاس ».(۱۵)
پیامبر خدا(ص) فرمود: «کسی که سر بار مردم است ( و به واسطه بیکاری زحمت خویش را به گردن مردم می‌اندازد) از رحمت خدا دور است».
عن عمرو بن جمیع، قال: سمعت أبا عبد الله (ع) یقول: «لا خیر فیمن لا یحب جمع المال من حلال یکفّ به وجهه، و یقضی به دینه، و یصل به رحمه».(۱۶)
عمرو بن جمیع گفت: شنیدم امام صادق (ع) فرمود: «خیری نیست در کسی که دوست ندارد مال حلالی را به دست آورد که آبروی خویش را با آن حفظ کند وبدهکاری خویش را بپردازد و با آن صله رحم نماید (و به نزدیکان و بستگان خویش ببخشد)».
عن أبی الحسن موسی(ع) قال: «ایّاک و الکسل و الضّجر فانّک إن کسلت لم تعمل و إن ضجرت لم تعط لحقّ». (۱۷)
امام موسی کاظم (ع) فرمود: «از کسالت و دلتنگی بپرهیزید، زیرا اگر کسالت دارید، کار نکرده‌ای و اگر دلتنگی حق را ( به اهل آن ) نداده‌ای».
عن أبی عبد الله (ع) إنه قال: «ایاک و الضّجر و الکسل انّهما مفتاح کلّ سوء إنه من کسل لم یؤدّ حقّاً و من ضجر لم یصبر علی حقّ».(۱۸)
امام صادق (ع) فرمودند: «از دلتنگی کسالت بپرهیزید، زیرا کلید هر شرّی است. کسی که کسالت دارد حقی را به اهل آن نداده و کسی که بی‌حوصله و دلتنگ است،‌صبر بر حقی نکرده است».
قال ابو عبد الله (ع): «علیک بإصلاح المال فانّ فیه منبهه للکریم، و استغناء عن اللّئیم».(۱۹)
امام صادق (ع) فرمودند: «اصلاح مال بر تو لازم است، چون در اصلاح مال بیدداری بزرگوار و بی‌نیازی از فرومایه است».
عن أبی عبد الله (ع) قال: «الکادّ علی عیاله کالمجاهد فی سبیل الله».(۲۰)
امام صادق (ع) فرمودند: «تلاشگر برای (تأمین هزینه) خانواده، شبیه رزمنده در راه خدا است».
عن مسمع قال: قلت لأبی عبد الله (ع): «إنّ لی أرضاً تطلب منّی و یرغبون فقال لی: یا ابا سیّار أما علمت أنّه من باع الماء و الطّین و لم یجعل ماله فی الماء و الطّین ذهب ماله هباء، قلت: جعلت فداک إنّی ابیع بالثّمن الکثیره، و أشتری ما هو أوسع رقعه «ربعه» منه، فقال: لا بأس».(۲۱)
مسمع گفت: به امام صادق (ع) عرض کردم: زمینی دارم مطلوب و مرغوب (و دارای خریدار،‌آن را بفروشم؟) آن حضرت به من فرمود: «ای ابو سیّار! آیا نمی‌دانی کسی که آب و گل (زمین) را بفروشد و دارایی خود را در آب و گل (زمین) قرار ندهد، مال او غبار هوا شده (و نابود می‌گردد)»؟ عرض کردم: به قیمت زیادی زمین را می‌فروشم و (به جای آن) عمارت بزرگتری می‌خرم. فرمود: «اشکالی ندارد».

علاء و عاصم

دو برادر به نام علاء بن زیاد حارثی و عاصم بن زیاد در بصره زندگی می‌کردند، ‌هر به حضرت علی بن ابی طالب (ع) ارادت داشتند. علاء بیش از اندازه به امور مادی و دنیوی خود متوجه بود و بر عکسش عاصم به دنیا پشت پا زده و قسمت اعظم وقت خود را در عبادت و امور معنوی صرف می‌کرد و در واقع هر دو از حدود صحیح و عادلانه تجاوز کرده بودند.
علاء بیمار شد، علی (ع) به عیادت او آمد. زندگی وسیع و پر طول و عرضش توجه حضرت را جلب کرد، و واضح بود که علاء در زندگی مادی دچار زیاده روی شده است. حضرت فرمود: چه می‌کنی؟ به این زندگی دامنه دار چه احتیاجی داری؟ تو به آخرت و وسایل سعادت معنوی خود محتاج‌تری،‌ قدری در آن کوشش کن. سپس فرمود: چرا، اگر زندگی خود را به منظور سعادت معنوی توسعه داده‌ای، اگر نظرت از این زندگی وسیع پذیرایی میهمان است، اگر هدفت از این بسط و توسعه، صله رحم و ادای حقوق مردم است، حرفی نیست. تو با همین عملت در راه سعادت معنوی کوشیده‌ای و به آخرت نایل شده‌ای.
حضرت با این بیان ملایم و لطیف تذکر لازم را داد و در عین حال برای عمل او ، راه احتمال صحیحی را باز گذاشت و ضمناً فهماند دنیایی که برای خدمت به مردم، برای صله رحم و احترام میهمان باشد، آن عین آخرت و معنویت است. علاء بدون این که در سخن حضرت درباره خودش چیزی بگوید به حضرت عرض کرد:
«یا أمیرالمؤمنین أشکوا ألیک أخی عاصم بن زیاد. قال: و ما له ؟ قال: لبس العباء تخلّی من الدّنیا. قال: علی به».
«یا أمیرالمؤمنین، من از برادرم شکایت دارم: چه کرده؟ عرض کرد: عبایی پوشیده و زندگی دنیای خود را رها کرده است».
یعنی اگر من از دنیای خود تندروی کرده‌ام و مورد انتقاد شما قرار گرفته‌ام، برادرم بر عکس من در امور معنوی دچار تندروی شده و زندگی دنیای خود را ترک گفته است.
حضرت دستور داد احضارش کنند. وقتی شرف یاب شد، به او فرمودد:
«ای دشمنک جان خود، دچار افکار انحراف آمیز شیطانی شده‌ای، چرا به زن و بچه خویش ترحم نمی‌کنی؟ تو گمان می‌کنی خداوندی که نعمت‌های خود را بر تو حلال کرده میل ندارد از آن استفاده کنی و بهره‌مند گردی. تو کوته فکر و کوچکتر از چنین گمانی هستی».
یعنی برو زندگی عادی خود را شروع کن،‌ و به زن و فرزند خویش رسیدگی‌ کن، ‌کسب و کارت را دنبال کن و از لذایذ و نعمت‌های الهی بهره‌مند شو. گفته علی (ع) سخن پیامبر و امر الهی است. دستور آن حضرت قطعی و لازم الاجرا است. هر دو باید در روش خود تجدید نظر کنند و از افراط و تفریط پرهیز نمایند تا به سعادت و خوشبختی واقعی نایل شوند.
ولی یک مطلب، گویی برای عاصم، ‌مشکل حل نشدنی بود و آن این که اگر برنامه دین لذت بردن از غذا و لباس است، ‌چرا خود آن حضرت با لباس خشن و نان جوین زندگی می‌کند؟ حضرت فرمود: «من مثل تونیستم، زمام داران الهی وظایف مخصوصی دارند. خداوند بر امامان و پیشوایان به حق، ‌واجب کرده است که زندگی خود را با زندگی ضعفا و فقرای مردم اندازه‌گیری کنند و در لباس و غذا با آنها هم قدر باشند تا فقر و تهیدستی باعث ناراحتی و رنج خاطرشان نشود و مایه سرکشی و طغیان آنان نگردد.(۲۲)
بدن مسلمان زحمت کش به آتش نمی‌سوزد.
زمانی که رسول خدا (ص) از جنگ تبوک بازگشت، سعد انصاری از پیامبر (ص) استقبال کرد. پیامبر (ص) با او مصاحفه نمود، دست‌های پینه بسته سعد توجه پیامبر (ص) را به خود جلب کرده، پرسید: «این درشتی و پینه دستانت چیست»؟ سعد گفت: من با طناب و بیل به کار مشغول هستم و درآمدی را که از این راه به دست می‌آورم به مصرف خانواده‌ام می‌رسانم. پیامبر اکرم(ص) فرمود: «هذه ید لا یمسّها النّار»؛ «این دستی است که آتش جهنم به آن نخواهد رسید».۲۳
خوردن اجرت کارگر، ‌عمل را تباه می‌کند.
قال رسول الله (ص): «من ظلم أجیراً أجره، أحبط الله تعالی عمله و حرّم علیه ریح الجنّه و أنّ ریحها لتوجد مسیره خمس مأه».(۲۴)
رسول اکرم (ص) فرمود: «کسی که در مورد اجرت کارگر ستم روا دارد، عملش تباه و از بوی بهشتی که با فاصله پانصد سال راه استشمام می‌شود، محروم می‌گردد».
امام هشتم (ع) از پیامبر اکرم (ص) روایت می‌کند که فرمود:
«انّ الله تعالی غافر کلّ ذنب الّا من جحد مهراً أو إغتصب أجیراً أجره أو باع رجلاً حرّاً»؛(۲۵)
«خدای متعال هر گناهی را می‌آمرزد، ‌مگر کسی که مهر زن خود را ندهد یا اجرت کارگر را نپردازد یا انسان آزاده‌ای را بفروشد».

تلاش اولیای دین برای کسب رزق و روزی

جاذبه مال دوستی و نیاز به رزق و روزی، مردم را به کار و فعالیت سوق می‌دهد و به ترغیب و تشویق بسیار نیاز ندارند؛ اما کسانی که به خدا و رزاقیت او ایمان آورده‌اند و دین شناس نیستند، ممکن است از بعضی از آیات و روایات برداشت نادرست نمایند و در کار و فعالیت، سستی کنند.
رسول اکرم (ص) و ائمه طاهرین (ع) برای آن که فکر ناصحیح را از صفحه خاطر این قبیل افراد بزدایند، اولاً: خودشان در هوای گرم و شرایط سخت، کار می کردند و عملاً به مسلمین درس می‌دادند، به علاوه ضمن روایات بسیاری، آنان را در طلب روزی، تشویق می‌نمودند و برای شاهد، به نمونه‌ای از روایات اکتفا می‌شود:
عن أبی حمزه ابیه قال: «رأیت أبا الحسن(ع) یعمل فی أرض له قد استنقلت قد ماه فی العرق. فقلت له: جعلت فداک، أین الرّجال؟ فقال یا علی! قد عمل بالید من هو خیر منّی فی أرضه و من أبی. فقلت له: و من هو؟ فقال: رسول الله(ص) و أمیرالمؤمنین آبائی علیهم السّلام کلّهم کانوا قد عملوا بأیدیهم و هو من عمل النّبییّن و المرسلین و الأوصیاء و الصّالحین».(۲۶)
ابن حمزه از پدرش حدیث نموده که گفت: «حضرت اباالحسن (ع) را دیدم در زمینی را که داشت، کار می‌کرد و پیشانی حضرت غرق عرق شده بود. عرض کردم: فدایت شوم! مردان کجا هستند که شما کار می‌کنید؟ پاسخ فرمود: ای علی !‌با دست خود کسی در زمین خود کار کرده که از من و پدرم بهتر بوده. پرسیدم: او که بود؟ فرمود پیامبر خدا (ص) و أمیرالمؤمنین (ع). سپس فرمود: تمام پدرانم با دست خود کار می‌کردند و این عمل،‌ روش انبیا و رسولان و اوصیا و صالحین بوده است».

طلب رزق و روزی در حال جنگ و صلح

عن هشام الصّید لانی قال: «قال أبو عبد الله (ع): یا هشام! إن رأیت الصّفین قد التقیا فلا تدع طلب الرّزق فی ذلک الیوم».(۲۷)
هشام صیدلانی می‌گوید: «امام صادق (ع) به من فرمود: ای هشام! اگر دیدی صحنه جنگ تشکیل گردیده و دو صف در مقابل یکدیگر قرار گرفته‌اند، ‌تو در آن روز، ‌از طلب رزق دست برمدار».

کار کردن عیب نیست

هارون الرّشید دارای چند فرزند پسر بود که یکی از آنها «قاسم مؤتمن» نام داشت. او دست از دنیا و ریاست و جاه و جلال شسته و دل به آخرت و پرستش خدا نهاده بود، به طوری که هیچ شباهتی از لحاظ لباس و پوشاک و وضع ظاهری با پسران سلاطین دیگر نداشت.
روزی از مقابل هارون عبور کرد،‌ در حالی که یکی از خواص هارون، هنگامی که قاسم را با آن شکل و هیئت مشاهده کرد خندید، هارون الرّشید سبب خنده را پرسید، گفت: ای هارون! این پسر با لباس‌های کهنه و مندرس، شما را در بین مردم مفتضح و رسوا کرده است. هارون در جواب گفت: علت این است که تا کنون، ما برای او منصبی معین نکرده‌ایم، آنگاه هارون الرشید فرزندش قاسم را خواست و شروع به نصیحت و موعظه کرد که فرزندم! با این ظاهر ژنده و کهنه خود، مرا در بین مردم شرمنده می‌کنی، بیا و حکومت یکی از ولایات را برای تو می‌نویسم و در آنجا با برخورداری از مقام و درجه حکومت، خدای را پرستش و عبادت کن. قاسم گفت: پدر جان، تو را چندین فرزند پسر است بیا و دست از من بردار،‌ و مرا را در نزد دوستان خدا شرمنده مساز، آنقدر هارون اصرار ورزید تا قاسم سکوت نمود. هارون دوباره اشاره کرد که حکومت مصر را به نام اوبنویسد، و فردا صبح نیز به طرف مصر حرکت کند، ولی قاسم شبانه از بغداد به طرف بصره فرار کرد، صبحگاه مأمورین به جستجویش پرداختند ولی او را نیافتند. تا اینکه برخی افراد سرانجام فهمیدند که تا کنار دجله آمده است.
عبدالله بصری می‌گوید: «دیوار خانه من خراب شده بود و برای ساختن آن دیوار احتیاج به یک کارگر داشتم ،‌به بازار آمدم تا کارگری را پیدا کنم جوانی را مشاهده کردم که در کنار مسجدی نشسته و قرآن می‌خواند در حالی که بیل و زنبیلی هم در جلوی خود گذاشته بود. پرسیدم جوان آیا کارگری می‌کنی؟ گفت آری و اصولاً خداوند ما را برای همین خلق کرده که زحمت بکشیم و نان تهیه کنیم. گفتم پس برخیز و با من بیا،‌ گفت: اول اجرت و مزد مرا تعیین کن، تا یک درهم اجرت برایش تعیین کردم از جا برخاست و به خانه رفتیم و تا شامگاه به اندازه دو نفر کار کرد. شب شد و دست از کار کشید هنگام رفتن خواستم دو درهم به عنوان مزد به او بدهم راضی نشد. گفت به همان مقداری که قرار گذاشتیم بیشتر نمی‌گیرم. اجرت خود را گرفت و رفت. فردا صبح نیز دوباره به همان جایی که روز گذشته رفته بودم تا کارگری پیدا کنم رفتم تا او را بیاورم ولی در آنجا نبود. از کسی پرسیدم گفت او روزهای شنبه فقط کار می‌کند، و بقیه هفته را به عبادت و پرستش خدای بزرگ می‌گذراند، پس صبر کردم تا روز شنبه دیگر که او را در همان مکان یافتم، و برای انجام کار به خانه بردم، مشغول کار شد و مقدار زیادی کار کرد تا هنگامی که وقت نماز ظهر فرا رسید،‌ در این حال دست و پای خود را شست و وضو گرفت و به نماز مشغول شد، بعد از خواندن نماز به سر کار خود بازگشت و تا غروب آفتاب کار کرد. شامگاه اجرت خود را گرفت و از خانه بیرون شد.
شنبه دیگر چون کار ساختمان دیوار تمام نشده بود به دنبالش رفتم ولی این بار دیگر او را پیدا نکردم،‌ پس از جستجو گفتند که دو سه روز است که بیمار شده، از محل او سؤال کردم مرا به خرابه‌ای راهنمایی کردند،‌ بالاخره پس از پیدا کردن او بر سر بالینش رفتم و سرش را بر دامن گرفتم، ‌همین که چشم خود را باز کرد،‌پرسید: تو کیستی؟ گفتم: همان کسی که دو روز برایش کار کردی! من عبدالله بصری‌ام، گفت: تو را شناختم آیا تو هم می‌خواهی مرا بشناسی؟ گفتم آری. گفت: من قاسم پسر هارون الرّشیدم، تا این حرف را شنیدم بدنم به لرزه افتاد، ‌به خاطر این که اگر هارون بفهمد که من پسر او را به عنوان کارگر ساده به کار واداشته‌ام با من چه خواهد کرد؟ قاسم فهمید که من ترسیده‌ام گفت: عبدالله! هراس نداشته باش، زیرا تا کنون کسی در این شهر مرا نشناخته، ‌اکنون هم اگر آثار مرگ را در خود نمی‌دیدم نامم را نمی‌گفتم.
اما عبدالله من از تو خواهشی دارم و آن این است که وقتی از دنیا رفتم این بیل و زنبیل را به کسی بده که برایم قبر بکند و این قرآن کریم را که پیوسته مونس من بود، به شخصی بسپار که بخواند و با او انس گیرد، انگشتری را از انگشت خود بیرون کرد و گفت: عبدالله به بغداد می‌روی و پدرم هارون روزهای دوشنبه ملاقات دارد و هر کسی که بخواهد می‌تواند با او ملاقات کند، آن روز داخل می‌شوی و انگشتر را در مقابلش می‌گذاری، او انگشتر را می‌شناسد، چون خودش به من داده و به او می‌گویی پسرت قاسم در بصره از دنیا رفت، و وصیت و سفارش کرد که این انگشتر را برایتان بیاورم،‌ و گفت به شما بگویم، که پدر! جرئت تو در جمع آوری مال مردم زیاد است، این انگشتر را هم بر آن اموال سرشار اضافه کن، ‌که مرا طاقت حساب و کتاب روز قیامت نیست.
در این هنگام ناگاه قاسم خواست حرکت کند ولی هر چه کرد نتوانست از جای خود برخیزد. برای بار دوم خود را حرکت داد باز نتوانست،‌ به من گفت: عبدالله! بازویم را بگیر و مرا حرکت ده که مولایم علی بن ابی طالب (ع) آمده. تا او را حرکت دادم روحش از آشیانه بدن پرواز کرد، گویا چراغی بود که برای همیشه خاموش شد».
آری، علی (ع) به بالین سر همه انسانها می‌آید، اما برای انسانهای خوب رحمت و مهربانی نیز به همراه دارد، همچنان که بر بالین قاسم که از حرام فرار کرد و دست از حکومت جبار و طاغوتی پدر کشید، با مهربانی و محبت آمد و سر او را به دامن گرفت و جان به جانان تسلیم نمود.

لزوم نظم و انضباط در زندگی

یکی از نقاطی که در پیشرفت کار،‌ نقش اساسی ایفا می‌کند «نظم و انضباط» است و البته نظم و ترتیب امکان ندارد مگر آن که انسان برای هر کاری، ساعتی و وقتی معین کند و خود را به رعایت آن عملاً موظف بداند. جهان ما جهان مادی و گذراست و دامنه عمر همه محدود و پایان پذیر است و در این محدوده نمی‌توان به تمام خواسته‌ها و کارها رسید.
اصلاً تقسیم شبانه روز به ۲۴ ساعت بدین منظور بوده که انسان برای هر کاری وقتی و برای هر موضوعی آغاز و انجامی در نظر بگیرد و به لحاظ محدودیت وقت و شناخت نسبت به اهم و مهم، امور لازمتر و مهمتر را مقدم بدارد و امور غیر ضروری و بی‌ فایده را از برنامه زندگی حذف کند. باید از گردش ماه و خورشید و اختلاف شب و روز پند گرفت و از روش و سنت آفریدگار درس زندگی آموخت. خداوند متعال با این که برتر از زمان و آفریننده آن است، هنگامی که داستان خلقت آسمانها و زمین را بازگو می‌فرماید. مسأله زمان و روز و شب و ماه و سال را به میان می‌کشد و هر کدام را با مقطعی از حرکت، عنوان زمان تطبیق می‌دهد و در یک بیان اجمالی،‌ همه چیز را مقدر و دارای اندازه معرفی می‌نماید و می‌فرماید:
«خلق کلّ شییء فقدّره تقدیراً»(۲۸)
هر چیز را آفرید و به اندازه معین محدود کرد.
و درباره زمین و آسمان می‌فرماید:
«و هو الّذی خلق السّموات و الأرض فی ستّه ایّام»؛(۲۹)
«اوست آفریدگاری که آسمان‌ها و زمین را در شش روز آفرید».
«الذی خلق السموات و الارض و ما بینهما فی سته ایام»(۳۰)
خداوندی که آسمانها و زمین و هر چه را در میان آنهاست در شش روز آفرید.
«انّ عدّه الشّهور عند الله إثنا عشر شهراً فی کتاب الله یوم خلق السّموات و الأرض»؛(۳۱)
«به راستی شمار ماهها در نزد خداوند در کتاب خدا از آن روزی که آسمانها و زمین را آفرید، دوازده است».
«و جعلنا اللّیل و النّهار آیتین فمحونا آیه اللّیل و جعلنا آیه النّهار مبصره»؛(۳۲)
«ما شب و روز را دو نشانه از نشانه‌های قدرت خویش
قرار دادیم و آیت شب را تاریک گردانیدیم و آیت روز را برای کار روشن».
تعیین زمان، برای امور معاد و معاش
خداوند وضع تکوین و آفرینش را منظم و مقدر معرفی می‌کند، به همین تناسب، تکالیف شرعی و امور معاد و معاش را نیز با تقدیر و اندازه تنظیم کرده و برای هر یک، زمانی مقرر داشته که هر کار در جای خودش نیکوست؛ مثلاً روزه را در ماه رمضان و حج را در ماه ذیحجه قرار داده و برای هر یک ایام خاصی و زمانی محدود تعیین فرموده است.
«و اذکروا الله فی أیام معدودات»؛(۳۳)
«و خدا را در روزهای معینی یاد کنید».
و در مورد روزه می‌فرماید: «أیاماً معدودات»(۳۴) «روزهایی معدود». هنگامی که مردم از اختلاف شکل ماه از هلال تا بدر و از بدر تا محاق می‌پرسند، خداوند می‌فرماید:
«به مردم بگو که این اختلاف، ‌اوقات مردم و او قات حج را تنظیم می‌کند».
«و یسئلونک عن الأهله قل هی مواقیت للنّاس و الحجّ»؛(۳۵)
در هر حال، از مجموعه این آیات و امثال آن استفاده می‌ شود که در این جهان محدود هر چیزی را وقتی، و هرکاری را زمانی لازم است و وقت شناسی و تنظیم امور در اساس آفرینش مورد توجه آفریدگار متعال بوده است.
بدین جهت اولیای خدا در تنظیم و تقسیم اوقاتشان کمال دقت را مبذول می داشتند تا بتوانند از دوران کوتاه عمر و دقایق گرانبهای زندگی حداکثر استفاده را ببرند و در اثر همین برنامه ریزی و کوششهای منظم توانسته‌اند آثار پر برکتی از خود به یادگار گذارند.

پی‌نوشت‌ها:

۱. – نجم، ‌۳۹.
۲. – نساء،۳۲.
۳. -وسائل، ج۱۴، ص۲۲.
۴. -فروع، ج۵، ص۳۵۰.
۵. – فروع، ج۱، ص۳۵۰.
۶. – خصال، ج۲، ص۵۹.
۷. – بحار، ج۲۳، ص۶.
۸. – داستانهایی از زندگی پیامبر (ص)، ص۱۳۵.
۹. – وسائل، ج۱۲، ص۱۱؛ تهذیب، ج۲، ص۹۸.
۱۰. – همان؛ فروع، ج۱، ص۳۴۹.
۱۱. – وسائل، ج۱۲، ص۱۴.
۱۲. – فروع، ج۱، ص۳۵۱.
۱۳. – طلاق، ۳۰.
۱۴. ۲۴- فقیه، ج۲،ص۵۱.
۱۵. – تهذیب، ج۲، ص۹۹.
۱۶. – فروع، ج۱، ص۳۴۷.
۱۷. – فروع، ج۱، ص۳۵۱.
۱۸. – وسائل، ج۱۲، ص۳۹.
۱۹. – وسائل، ج۱۲، ص۴۰.
۲۰. – فروع، ج۱، ص۳۵۲.
۲۱. – تهذیب، ج۲، ص۱۱۶.
۲۲. – نهج البلاغه، ص۳۴۴ (به نقل از: گفتار فلسفی، ج۱، ص۵۷).
۲۳. – سفینه البحار، ج۱، ص۱۲.
۲۴. – سفینه البحار،ج۱،ص۱۲.
۲۵. – همان.
۲۶. – کافی، ج۵، ص۷۵.
۲۷. – کافی، ج۵، ص۷۸.
۲۸. -فرقان، ۲.
۲۹. -هود، ۷.
۳۰. – فرقان، ۵۹.
۳۱. – توبه، ۳۶.
۳۲. -اسری، ۱۲.
۳۳. – بقره،۲۰۳.
۳۴. – بقره، ۱۸۳.
۳۵. – بقره، ۱۸۹.

منبع: حیدرنداقی علی محمد/جهاد اقتصادی /انتشارات مهدی نراقی /قم ۱۳۹۰

 

درباره مرتضی سرمدیان

پیشنهاد میکنیم

اهمیت تولید ملی از منظر قرآن کریم

اهمیت تولید ملی از منظر قرآن کریم

منطق قرآن کریم این است که هیچ گاه در برابر ظلم و ستم کوتاه نیایید و قدرت خود را برای مقابله هرچه تمام تر با آنها بسیج کنید: (وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ : و هر چه در توان دارید از نیرو بسیج كنید.) (الأنفال: ۶۰)

تبیان: با پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن سال ۵۷ و كوتاه شدن دست قدرت های استكباری نظیر آمریكا از منابع سرشار ایران و سرنگونی رژیم ستم شاهی در این كشور، فصل جدیدی در تاریخ ملت بزرگ ایران و همچنین دور جدیدی از دشمنی های مستکبران بر علیه انقلاب اسلامی آغاز شد كه در طول گذشت مدت قریب به سه دهه از عمر پرفراز و نشیب ایران اسلامی همواره شاهد انواع و اقسام این دشمنی ها بوده ایم.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

2 + ده =

Watch Dragon ball super