دعا

نقش نيت درعبادات

اشاره

نقش نيت در عبادات در فرهنگ اسلامى، نيت نقش تعيين‏كننده‏اى در ارزش اعمال انسان ايفا مى‏كند.اما اين‏كه سر اين مطلب چيست، بخشى به فلسفه اخلاق و بخشى به حوزه‏هاى ديگر مربوط مى‏شود.از آن‏جا كه طرح بحث‏هاى گسترده و فنى در اين مقال نمى‏گنجد، به اجمال به برخى آثار نيت اشاره مى‏شود.

نیت کن و ثواب ببر!

نیت کن و ثواب ببر!Reviewed by مرتضی سرمدیان on Aug 16Rating:

شیعه و سنى حدیث‏شریفى از پیامبراکرم صلى الله علیه وآله نقل کرده‏اند که آن‏حضرت فرمودند: «انماالاعمال بالنیات و لکل امرى‏ء ما نوى‏»۱ ; ارزش کارها به نیت است و هر کس متناسب با نیت‏خود بهره خواهد برد.البته، منظور از نیت این نیست که انسان انگیزه خود را از انجام اعمال به زبان یا ذهن بیاورد و مثلا بگوید: من این کار را براى خدا انجام مى‏دهم، بلکه منظور این است که انگیزه واقعى انسان از انجام عمل، رضاى خدا و یا رسیدن به پاداش‏هاى اخروى و یا دست کم، نجات از عذاب الهى باشد.براى روشن شدن مطلبى به این مثال توجه کنید: شخص میلیاردرى که تمام ثروتش و یا بخش عمده‏اى از آن را صرف امور – به اصطلاح – عام المنفعه از قبیل: ساختن مدرسه، بیمارستان، پل و مانند آن کرده است، اگر نیتش از انجام این کارها صرفا این باشد که مورد تشویق و تمجید مردم قرار گیرد، طبق حدیث‏شریفى که بیان شد، مزدش را دریافت کرده است.

براساس فلسفه اخلاق اسلامى، ارزش عملى که در آن نیت‏خدایى وجود نداشته باشد، در حد صفر است و اگر چنانچه عبادت واجبى با انگیزه خودنمایى انجام شود، ارزش آن زیر صفر است; زیرا علاوه بر این‏که، اصل عبادت باطل است، عذاب اخروى هم به دنبال دارد.این مساله با فرهنگ عمومى مردم دنیا، به ویژه غیرمسلمان‏ها، تناسب و سازگارى ندارد.به بیان دیگر، آنها نمى‏توانند این مطلب را بپذیرند که خدمات فراوان یک شخص به مردم جامعه، به صرف این‏که انگیزه الهى در کار نبوده است، هیچ و پوچ انگاشته شود.

از نظر آموزه‏هاى دینى اگر فردى براى کسب محبوبیت در اجتماع، خدمتى انجام دهد، مثلا براى پیروزى در انتخابات وکسب‏راى بیش‏تر، مبالغ ‏هنگفتى ‏را صرف امور – به‏اصطلاح – عام‏المنفعه نماید و مردم نیز به این واسطه به او راى بدهند، در واقع، پاداش خود را دریافت نموده و چیزى از خدا طلبکار نمى‏باشد.

ارزش عملى که در آن نیت‏خدایى وجود نداشته باشد، در حد صفر است و اگر چنانچه عبادت واجبى با انگیزه خودنمایى انجام شود، ارزش آن زیر صفر است; زیرا علاوه بر این‏که، اصل عبادت باطل است، عذاب اخروى هم به دنبال دارد.

در نظام ارزشى اسلام، چیزى داراى ارزش است که در روح انسان اثر خوبى برجاى گذارد.ظهور این حالت در آخرت به صورت نعمت‏هاى بهشتى و یا سایر نعمت‏هاى اخروى خواهد بود.

بنابراین، رابطه بین انسان و خدا و یا رابطه انسان با نعمت‏هاى بهشتى، همان اثرى است که در روح انسان باقى

دعا

مى‏ماند.پس اگر سؤال شود که – مثلا – خرج کردن پول در دنیا و یا کشیدن دست نوازش بر سر کودکى یتیم چه ربطى به آخرت دارد، در پاسخ باید گفت: آن چیزى که موجب ارتباط انسان با خدا مى‏شود، قلب است و آنچه که در دل مى‏گذرد; از آنجا که خدا جسم نیست، جسم نمى‏تواند با او ارتباط برقرار کند.

از طریق قلب است که انسان با خدا مرتبط مى‏شود و چیزى را از او دریافت مى‏کند.اگر این اثر، یک اثر نورانى کمالى باشد، موجب مى‏شود که خداى متعال در عالم آخرت آنها را به صورت نعمتهاى عظیم اخروى ظاهر نماید.در حقیقت، آنها نتیجه همان اعمالى است که انسان در دنیا انجام داده است.

پیامبر گرامى اسلام صلى الله علیه وآله فرمودند: وقتى شما جمله «سبحان الله و الحمدلله و لا اله الا الله و الله اکبر» را بر زبان جارى مى‏سازید، در واقع، با این کار دارید درختى را براى خود در بهشت مى‏کارید و یا کسانى که مبادرت به خوردن مال یتیم مى‏کنند، در واقع دارند آتش تناول مى‏کنند: «ان الذین یاکلون اموال الیتامى ظلما انما یاکلون فى بطونهم نارا» (نساء: ۱۰) بنابراین، آنچه به عمل ما ارزش مى‏بخشد و آن را به خدا و عالم آخرت مرتبط مى‏سازد، نیت قلبى است. کوچکى، بزرگى ظاهرى اعمال هم نشان‏ دهنده بى‏ارزشى و یا با ارزشى اعمال نیست، به بیان دیگر، ارزش کارها به کمیت آنها نیست. در ظاهر قضیه، هیچ تفاوتى بین – مثلا – خرج کردن پول در راه حلال و مصرف آن در راه حرام وجود ندارد، اما آن چیزى که موجب جدایى آنها از یکدیگر مى‏شود، نیت انسان است. انگیزه است که به اعمال انسان ارزش مى‏بخشد.

نکته دیگر این‏که، عبادات از لحاظ میزان وابستگى به نیت در یک حد نیستند، میان آنها تفاوت وجود دارد. براى مثال، شخصى که براى خودنمایى نماز مى‏خواند، فقط ممکن است مورد تشویق افراد مؤمن و نمازخوان قرار گیرد، اشخاصى که به نماز اهمیت نمى‏دهند هرگز او را تشویق نمى‏کنند.

آن چیزى که در این‏جا موجب مى‏شود تا انسان ریا کند، جذب قلوب مؤمنان است. اما در امور عام‏المنفعه مثل، ساختن مدرسه و بیمارستان و مانند آن‏ها، هم مسلمان و هم غیر مسلمان استقبال مى‏کند. بنابراین، زمینه خودنمایى و ریا در پول خرج کردن بیشتر است تا در نماز خواندن.

کمتر کسى است که براى نماز خواندن به شخصى راى بدهد، اما اگر کسى پول خرج کند، احتمال این‏که افراد بیش‏ترى به او راى بدهند وجود دارد. از این‏رو، انگیزه افراد در عبادات فردى و عبادتهایى که نفعى براى مردم دارد، متفاوت است.

 

حضرت آیت الله محمدتقى مصباح یزدی

تنظیم برای تبیان: گروه دین و اندیشه – حسین عسگری


۱. بحارالانوار ، ج‏۷۰، ص ۲۱۰، روایت ۳۲، باب ۵۳

 

درباره مرتضی سرمدیان

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

2 + 14 =

Watch Dragon ball super