پایگاه پرچم های سیاه | آخرین اخبار ایران و جهان / مقالات / مقالات علمی / بهداشت جسم و جان در نگاه پیامبر اعظم(صلی الله علیه و آله و سلم) / نویسنده: محمدرضا رضوانى‌پور
اين مقاله به اهميت بهداشت جسم و جان در سيره و سخن پيامبر اعظم (صلی الله علیه و آله و سلم) پرداخته و در ادامه مطالبي چون تاريخچه و جايگاه و ابعاد بهداشت و ذكر مصاديقي در اين خصوص و راههاي وصول به آن و در نهايت آثار و ثمرات دنيوي و اخروي آن را بيان نموده است.

بهداشت جسم و جان در نگاه پیامبر اعظم(صلی الله علیه و آله و سلم) / نویسنده: محمدرضا رضوانى‌پور

بهداشت جسم و جان در نگاه پیامبر اعظم(صلی الله علیه و آله و سلم) / نویسنده: محمدرضا رضوانى‌پور Reviewed by مرتضی سرمدیان on Feb 16Rating:

سلامت جسم و جان برای هر انسانی از جمله آرزوهای همیشگی اوست اگر چه برخی به لحاظ محرومیتهای موجود، آن را دور از دسترس و بلکه ناممکن می‏پندارند اما بسیاری هم هستند که دست یافتن به این امر مهم را برای خود و جامعه امری ممکن و کاملاً شدنی می‏دانند. اصولاً این موضوع از ریشه‏های اصلی و اساسی یک جامعه مترقی است. جامعه‏ای متکامل شمرده می‏شود که تمامی اهرم‏های کمالش بر مبنای سلامت جسم و روان افرادش پایه ریزی شده باشد و از این روست که امروزه خوشبختانه سازمانهای داخلی و حتی بین المللی نیز جهت عینیت بخشیدن به این امر مهم به پا خاسته‏اند. زیرا می‏دانند که نادیده گرفتن این مسئله مهم در طول تاریخ حیات بشر، چه خسارتهای جبران ناپذیری را ببار آورده است و لذا بسیار مناسب است که در تبیین این موضوع مهم از الگوهای دینی و متون مذهبی کمک گرفته شود و به جاست که آداب زندگی پیامبر بزرگوار در بعد نظافت و بهداشت بار دیگر بازخوانی گردد تا بشریت امروز که بیش از هر زمانی دیگر تشنه دستاوردهای انبیاست از آب زلال وحی سیراب گردد.
بهداشت جسم و جان در کلام پیامبر اعظم(صلی الله علیه و آله و سلم)
بهداشت: عبارت است از ایجاد کامل تندرستی بدنی، روانی، اجتماعی و فقدان هر نوع ناتوانی جسمانی و به عبارت دیگر، داشتن علوم و هنر پیشگیری از بیماریها و طولانی کردن عمر و بالا بردن سطح سلامت و توانائی بشر. البته باید توجه داشت که صرف نداشتن بیماری جسمی به معنی سالم بودن نیست بلکه در نگاه سازمان جهانی بهداشت، سلامت عبارت است از تأمین رفاه کامل جسمی روانی و اجتماعی، پس هر که بیماری جسمی ندارد دلیل سلامت او نیست بلکه شخص سالم کسی است که از سلامت روح نیز برخوردار باشد. (۱)

تاریخچه بهداشت:

آنچه که نقل شده است سابقه تاریخی آن بر می‏گردد به ۳۹۰۰ سال قبل از میلاد مسیح، در آن زمان بیماری صرفاً یک بلای آسمانی به شمار می‏آمد و کسی در حال بیماران دخالت نمی‏کرد و بیمار می‏بایست خودش خوب شود و یا بمیرد. در آن زمان مردی بنام اسقلبیوس (اسکولاب) در یونان زندگی می‏کرد او اولین کسی بود که به فکر افتاد تا چاره‏ای برای بیماران پیدا کند و نام خود را طبیب گذاشت. روزی به خانه آمد دخترش بنام «هیژی» بوی گفت: خوب است شما به جای صرف وقت برای پیداکردن داروی بیماران کاری کنی که از بیماری پیشگیری شود. این باعث شد که به فکر پیشگیری بیفتد و لذا شروع کرد به مردم دستورات پزشکی و پیشگیری دادن و بالأخره در سال ۱۹۴۸ بعد از میلاد مسیح(ع) اساسنامه سازمان جهانی بهداشت به تصویب رسید. (۲)

جایگاه بهداشت در اسلام:

الف)آیات

قرآن کریم انسانهای طیّب و پاکیزه را در ردیف توبه کنندگان معرفی می‏کند. آنجا که فرموده است «انّ اللّه یحب التوّابین و یحبّ المتطهرین»(۳) یعنی خداوند انسانهای پاکیزه و با طهارت را دوست دارد. در آیه دیگر همسران مؤمنین را در بهشت جفتهای پاکیزه می‏داند(۴) و در سوره مائده غذاهای حلال را طعام پاکیزه معرفی می‏کند اینکه با عبارت «قل لا یستوی الخبیث و لا الطّیب»(۵)، (هرگز پاک و ناپاک برابر نیست)، و با بکارگیری کلمه طیب بیش از ۳۵ بار در قالب مشتقات خود در ستایش پاکان و کلمه خبیث بمراتب کمتر در مزمت ناپاکان، همه اینها بیانگر اهتمام فوق العاده قرآن کریم است به طهارت و پاکیزگی.

ب) روایات

موضوع طهارت و پاکیزگی آنقدر مهم است که در اکثر کتابهای فقهیه و رساله‏های عملیّه، باب طهارت در آغاز کتاب آمده است و این بیانگر ویژگی اوست که بدون رعایت این مسئله، بسیاری از اعمال انسان نا تمام خواهد بود. پیامبر اعظم(ص) اهمیت این موضوع را با عبارتهای متفاوت بیان فرموده است. در جایی فرموده است «یا انس اکثر من الطّهور یزد اللّه فی عمرک»(۶) یعنی، خود را زیاد شستشو کن تا خداوند عمرت را زیاد کند و در جایی دیگر از حضرت نقل شده است، «انّ الاسلام نظیفٌ فتنظّفوا فانّه لا یدخل الجنه الّا نظیف»(۷) یعنی اسلام پاکیزه است شما هم پاکیزه باشید و همانا جز پاکیزگان وارد بهشت نخواهند شد، و در بیان دیگر فرموده است «هر چه می‏توانید پاکیزه باشید زیرا که خداوند، اسلام را بر پاکیزگی نهاده است و هرگز جز پاکان به بهشت راه نخواهند یافت»(۸) یعنی طهارت و پاکیزگی میدان وسیعی دارد و هر چه انسان در این مورد دقت و تلاش نماید باز مرحله بالاتری دارد و بالأخره اینکه حضرت فرموده است «خدا طیّب است و پاکیزگی را دوست دارد، بزرگوار است و بزرگواری را دوست دارد، بخشنده است، بخشندگی را دوست دارد، پس جلو خانه‏های خود را پاکیزه سازید و خود را شبیه یهودان نکنید»(۹) و همچنین فرموده است «خداوند متعال کثافت و ژولیدگی را دشمن دارد از او متنفر است». (۱۰)

ابعاد نظافت و بهداشت

الف) طهارت ظاهر

تمامی اصول و اسلوبی که در راستای سلامت بدن انسان و جسم او به کار می‏رود بهداشت ظاهری می‏گویند. و پیامبر اعظم(صلی الله علیه و آله و سلم) در این مورد نیز بهترین الگو و اسوه انسانها است. و اینک به بخشی از مصادیق آن که در کلام پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) آمده است به اختصار اشاره می‏گردد.
پیامبر و بهداشت دهان
امروزه ثابت شده است که رعایت بهداشت دهان و دندان یکی از فاکتورهای مهم سلامت انسان است و بسیاری از آلودگیها و میکربها از این طریق وارد بدن می‏شوند و لذا پیامبر اعظم(صلی الله علیه و آله و سلم) نیز نسبت به این مسئله اهمیت فوق العاده نشان داده است. حضرت در بیانی فرموده است: «دندانها را تمیز کنید زیرا مایه نظافت است و نظافت مایه ایمان و ایمان همراه صاحبش در بهشت است»(۱۱) و در سخن دیگرش آمده است: «مرا آنقدر به مسواک فرمان دادند تا آن که بر دندانهای خود بیمناک شدم»(۱۲) و در جای دیگری فرموده است «انّ افواهکم طرقٌ للقرآن فطیّبوه بالسواک» یعنی «دهانهای شما معبر قرآن است آنرا با مسواک پاک کنید»(۱۳) بالأخره در این باره پیامبر اکرم(ص) بیانات بسیاری دارد از جمله اینکه (مسواک زدن نصف ایمان است، مسواک زدن فصاحت مرد را زیاد می‏کند، و یا موجب پاکی دهان و رضایت پروردگار و روشنی چشم است و یا لثه‏ها را محکم می‏کند و بوی دهان را ببرد و معده را به صلاح آورد و درجات بهشت را بیفزاید و خداوند را خشنود و شیطان را به خشم آورد)(۱۴) و یا دو رکعت نماز با مسواک بهتر است از هفتاد رکعت بدون مسواک و باز فرمود: «هر وقت جبرئیل نزد من آمد مرا به مسواک زدن فرمان داد». (۱۵)
پیامبر اعظم(صلی الله علیه و آله و سلم) و بهداشت سر و صورت
این مورد نیز از موارد تأکید شده اسلام است و از باب بهداشت و درمان به آن تصریح دارند. پیامبر اعظم(ص) در بیانی می‏فرماید: «محاسن خود را شانه بزنید و ناخن‏های خود را کوتاه کنید زیرا که شیطان میان گوشت و ناخن جاریست»(۱۶) در کتاب چهارده معصوم در سیره عملی پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) آمده است: «حضرت تمیزترین اعراب بود. در مسواک زدن وسواس عجیبی داشت، همیشه سر و رویش پاکیزه بود، موهایش را شانه می‏زد و همواره بوی خوش از او به مشام می‏رسید»(۱۷) امیرالمؤمنین(ع) می‏فرماید: «پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) موهای خود را شانه می‏زد و اکثر اوقات آن را با آب صاف می‏کرد و می‏فرمود آب برای خوشبو کردن مؤمن کافیست»(۱۸) و در روایت دیگر از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) رسیده است که «ازاله موهای زیر بغل باعث از بین رفتن بوی بد می‏شود و یا عطر زدن و با تیغ موی سر را تراشیدن و ازاله موهای بدن از اخلاق انبیاء است»(۱۹) و نقل شده است که حضرت هزینه‏ای که جهت معطر کردن خود صرف می‏کرد بیشتر بود از هزینه‏ای که برای غذا پرداخت می‏نمود. و باز مرحوم علامه می‏گوید: حضرت شانه می‏زد و سر خود را با انواع شانه‏ها مرتب می‏کرد و قبل از خارج شدن از منزل جهت نماز، ناخن‏های خود را می‏گرفت و سبیلش را کوتاه می‏کرد و مضمضه کردن آب در دهان و استنشاق و ازاله موهای زائد بدن را از سنّت انبیاء می‏دانست». (۲۰)
پیامبر اعظم(صلی الله علیه و آله و سلم) و بهداشت لباس
طهارت و پاکیزگی لباس آدمی آنقدر مهم است که قرآن کریم در این خصوص به پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) دستور می‏دهد که «لباست را پاکیزه کن»(۲۱) در روایت آمده است که پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) از ژولیدگی و پریشانی تنفّر داشت و حضرت از لباسهایش مراقبت می‏کرد و آن را وصله می‏نمود و کفش خود را پینه می‏زد و بیشتر کاری که در خانه انجام می‏داد خیاطی(۲۲) بود، حضرت می‏فرماید: «لباس خود را تمییز کنید و موهای خود را کم نمائید و آراسته و پاکیزه باشید زیرا یهودان چنین نکردند و زنانشان زنا کار شدند»(۲۳) و در نقل دیگر آمده است که می‏فرماید: «البس جدیداً و عش حمیداً» یعنی «لباس نو بپوش و بانام نیک زندگی کن». (۲۴) و باز فرموده است «لباس خود را نیک کنید و لوازم خود را اصلاح نمائید»(۲۵) مرحوم علامه طباطبائی می‏گوید: «اکثر لباسهای پیامبر سفید بود و خود حضرت می‏فرمود: «به زنده هایتان لباس سفید بپوشانید و با آن مردگانتان را دفن کنید»(۲۶) امام صادق(ع) می‏فرماید: «پیامبر(ص) از پوشیدن چیزی که سیاه بود کراهت داشت»(۲۷) از مجموع این احادیث چنین بر می‏آید که لباس سفید شایسته اندام یک مسلمانان است هم به لحاظ روشنی آن و هم اینکه لباس سفید، زودتر و بهتر آلودگیها را نشان می‏دهد و انسان نسبت به طهارت آن سریعتر اقدام می‏نماید.

ب) طهارت باطن

عمده و اساس پرهیز از هر نوع آلودگی همان طهارت باطن است و شاید دلیل اصلی پاکیزگی ظاهری نیز همین باشد. چرا که بدون دست یافتن به طهارت ظاهری رسیدن به طهارت معنوی غیر ممکن می‏باشد و انبیاء الهی در اوج این کمال بودند و مأموریت اصلی آنها نیز هدایت بشر به همین سمت و سو است. قرآن کریم درباره اهل بیت (ع) می‏فرماید: «جز این نیست که خدا می‏خواهد آلودگی را از شما اهل بیت دور کند و پاک و پاکیزتان گرداند»(۲۸) در سخن پیامبر اعظم(ص) طهارت نخستین چیزی است که مورد حسابرسی قرار می‏گیرد، و یا هیچ نمازی بدون طهارت قبول نخواهد شد و یا طهارت بخشی از ایمان است»(۲۹) و اصولاً ضرورت ایمان و تقوی نیز برای پرهیز از آلودگی جان آدمی معرفی شده است، آنجا که علی (ع) می‏فرماید: «خداوند ایمان را برای پاک شدن از شرک واجب فرموده است و باز فرموده: (که تقوای الهی داروی بیماری دلهای شماست و پاک کننده آلودگی جانهایتان). چه این که حضرت در مقام دیگر فرموده است «حال که از پاکیزه بودن چاره‏ای ندارید پس خود را از پلیدی عیوب و گناهان پاک کنید. »(۳۰) قرآن و عترت راه وصول به طهارت روح و جان را مشخص کردند و اینک به برخی از آنها اشاره می‏گردد.
الف) اجتناب از پرخوری
این مورد نه تنها در طهارت جسم بلکه در سلامت جان نیز بسیار اهمیت دارد. در کلام بزرگان چنین آمده است که «ابغض الاشیاء بطنٌ مملو»(۳۱) یعنی مبغوض‏ترین چیزها شکم پر است، در سخن دیگری آمده است «لا تمیتوا القلب بکثره الطعام فانّ القلوب تموت کالزّرع اذا کثر الماء» یعنی «با زیاد خوردن قلب را نمیرانید چرا که قلب مانند زراعت است. همانطور که اگر به زراعت آب زیاد داده شود از بین می‏رود قلب انسان نیز از پرخوری صدمه می‏بیند»(۳۲)
در جریانی معروف آمده است که طبیبی وارد مدینه شد تا بیماران آن شهر را مداوا نماید هر چه صبر کرد کسی به او مراجعه نکرد. وقتی علّت آن را پرسید، به وی گفته شد، دین ما آموخته است که وقتی اشتهاء به غذا نداری از خوردن آن پرهیز کن و هرگاه هم که با میل و رغبت مشغول غذا خوردن هستی، کمی قبل از سیر شدن از غذا دست بکش، و همین امر موجب شد که کمتر کسی مریض شود، لذا به طبیب هم نیازی ندارند. آری با قطع نظر از صحت و سقم تاریخی این داستان، این مسئله ثابت شده است که علت اصلی بسیاری از بیماریهای جسمی و روحی پرخوری و زیاده روی در آن است. و پیامبر اعظم(ص) نیز مؤمن را از پرخوری بری‏ء دانسته است. آنجا که می‏فرماید: «کافر هفت شکم دارد و مؤمن یک شکم و یا مؤمن به اندازه شکمش می‏آشامد و اسراف نمی‏کند ولی کافر حریص است و هرچه می‏آشامد سیر نمی‏شود»(۳۳) در همین راستا علی(ع) به فرزندش امام حسن(ع) می‏فرماید: «فرزندم آیا چهار نکته به تو نیاموزم که با رعایت آنها از طبّ بی نیاز شوی؟» عرض کرد: «چرا، ای امیرمؤمنان» حضرت فرمود: «تا گرسنه نشدی غذا نخور و هنوز اشتها داری از غذا دست بکش و غذا را خوب بجو و قبل از خوابیدن قضای حاجت کن. اگر این نکات را رعایت کنی از مراجعه به طبیب بی نیاز می‏شوی»(۳۴) اصولاً روزه که در شرع اسلام به عنوان یکی از واجبات رسمی و فروع دین تشریع شده دارای ثمرات بسیاری است که یکی از آنها طهارت جسم و جان است، تا آنجا که درباره‏اش فرمودند «صوموا تصحّوا» یعنی روزه بگیرید تا سالم بمانید. (۳۵) و باز در حدیث دیگری آمده است که «بر شما باد روزه گرفتن که آن رگهای شهوت را می‏بُرد و سرمستی را می‏بَرد»(۳۶) تا آنجا که در کلام پیامبر اعظم(ص) آمده است که «برترین جهاد روزه گرفتن است»(۳۷)
آفتهای پرخوری
گرچه برخی از مضرات پرخوری از احادیث گذشته نمایان شد اما در اینجا به بخش دیگری از آنها اشاره می‏گردد. در بیانات پیامبر اعظم(صلی الله علیه و آله و سلم) آمده است که: «از پرخوری بپرهیزید که دل را سخت می‏کند و اعضای بدن را در طاعت خدا تنبل می‏سازد و همتها را از شنیدن پند و اندرز کر می‏نماید»(۳۸) و در همین راستا علی(ع) فرموده است «هر کس خوراکش زیاد باشد سلامتی‏اش کم می‏شود و بار زندگی بردوش او سنگین گردد»(۳۹) و در جای دیگر فرموده است: «سیری، پارسائی را نابود می‏کند، سیری چه یاور خوبی برای گناهان است، تیزهوشی و پرخوری با هم جمع نمی‏شوند، هرگاه شکم از طعام مباح انباشته شود دل از دیدن خیر و صلاح کور شود»(۴۰) و باز فرموده است: «گرسنگی کشیدن چه یاور خوبی است در به بند کشیدن نفس و در هم شکستن عادتهای آن»(۴۱) و حضرت رضا(ع) فرموده است «هر که می‏خواهد تندرست و دارای بدنی لاغر و چابک باشد از شام شبش کم کند»(۴۲)
ب) اجتناب از بیکاری و پرخوابی
یکی دیگر از عواملی که در سلامت جسم و جان مؤثر است کار کردن و پرهیز از پرخوری است. پیامبر اعظم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرموده است «روز قیامت سخت‏ترین حسابرسی را کسی دارد که کارهایش را دیگران انجام دهند و خودش بیکار بگردد. گو اینکه کار کردن موجب رنج و زحمت است اما بیکاری موجب فساد و تباهی»(۴۳) و در بیان دیگرش فرموده است «خداوند از شخص تندرست و بیکار که نه در کار دنیاست و نه در کار آخرت نفرت دارد»(۴۴) و در همین راستا از حضرت نقل شده است که می‏فرمایند: «از پرخوری بپرهیزید که صاحب خود را در قیامت تهیدست می‏گذارد»(۴۵) امیرالمؤمنین(ع) می‏فرماید: «چه بسیار خوابهای شبانه که تصمیمات روز را بر هم زده است» امام باقر(ع) می‏فرماید «که موسی(ع) به خداوند عرض کرد: کدام بنده‏ات نزد تو منفورتر است؟ فرمود: مردار شب و بیکاره روز»(۴۶) و در بیان حضرت صادق(ع) است که «پرخوابی باعث از دست رفتن دین و دنیاست»(۴۷) و بالأخره اینکه امام هفتم(ع) در چند بیان جداگانه فرمودند: «چشمانت را به پرخوابی عادت نده زیرا که چشمها، نا سپاس‏ترین عضو بدن هستند و یا خداوند از بنده پرخواب بیکار نفرت دارد». (۴۸)
آفتهای بیکاری و پرخوابی
از مجموع روایات گذشته چنین بر می‏آید که برخی از مضرّات بیکاری و پرخوابی عبارتند از مورد تنفر خداوند قرار گرفتن، فساد و تباهی دامن گیر شدن، تهیدستی در قیامت، بر هم زدن تصمیمات روز، از دست دادن دین و دنیا، نا سپاس شدن در برابر پروردگار و ده‏ها زیان‏های جسمی و روحی دیگر که در زبان روایات اهل بیت(ع) بیان شده است.

ج) مراقبت کردن از پاکی دل

شاید بتوان گفت که بهداشت باطنی چیزی غیر از پاکی دل نباشد. مراقبت از آلودگی‏های دل و صفا دادن به آن همان طهارت جان و روح آدمی است. پیامبر اعظم(صلی الله علیه و آله و سلم) می‏فرماید: «خداوند تبارک و تعالی به چهره‏ها و دارایی‏های شما نمی‏نگرد بلکه به دل‏ها و کرده‏های شما می‏نگرد»(۴۹) و در جای دیگر فرموده است: «اگر شیطان‏ها بر گرد دلهای آدمیان نمی‏گشتند، هر آینه انسانها ملکوت را می‏دیدند»(۵۰) و از حضرت مسیح(ع) نقل شده است که، «اگر شهوت‏ها دلها را از هم ندرند و طمع، آلوده‏شان نسازد و نعمت برخورداری آنها را سخت نگرداند، بزودی ظرفهای حکمت خواهند شد» و امام مجتبی(ع) فرموده است: «سالمترین دلها دلی است که از شبهات پاک باشد» و امام باقر(ع) فرموده است: «هیچ دانشی چون سلامت جویی نیست و هیچ سلامتی چون سلامت دل نیست». (۵۱)
اصولاً گناه سبب پریشانی دلها می‏شود و از اسلوبشان باز می‏دارد و آرامش دلها و آسایش آنها را از هم می‏پاشد و بدین خاطر است که علی(ع) می‏فرماید: «هیچ دردی برای دلها، دردناک‏تر از گناهان نیست»(۵۲) و در بیان دیگر بهداشت باطن و پرهیز از دردهای روحی را حتی مقدمه بهداشت جسم شمرده است، آنجا که علی(ع) فرموده است: «همانا پروای از خدا، داروی درد قلوب شماست و بینا کننده دلهایتان و شفا بخش بیماری جسمهایتان و اصلاح کننده تباهی سینه هایتان و پاک کننده آلودگی جانهایتان و زداینده ی نابینایی دیدگانتان»(۵۳) و بالأخره در بیان دیگر، گناهان را اساس ویرانی دلها شمرده است. زیرا که فرموده است: «هیچ دردی برای دلها دردناکتر از گناهان نیست». (۵۴)
عوامل نشاط دل و بهداشت باطن
پیامبر اکرم(ص) در حدیثی یاد مرگ و تلاوت قرآن را و در حدیث دیگر خداو تلاوت قرآن را و در روایت دیگر موعظه و حکمت را موجب نشاط باطن می‏داند. (۵۵) چه این که در همین راستا امام صادق(ع) استغفار را سبب حیات دل و طهارت باطن می‏دانند. همچنین پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) می‏فرماید: «اگر می‏خواهی دلت نرم شود مستمند را اطعام کن و بر سر یتیم دست نوازش بکش»(۵۶) و یا اینکه فرموده است «دلهای خود را به رقّت عادت دهید و زیاد بیندیشید و از خوف خدا بسیار بگریید». (۵۷)

د) مداومت بر وضوء و طهارت جسم و جان

قرآن کریم می‏فرماید «ای کسانی که ایمان آوردید هرگاه برای نماز برخاستید صورتها و دستهایتان را تا آرنج بشویید و سرهایتان و پاهایتان را تا برآمدگی روی پا مسح کنید… خدا نمی‏خواهد شما در رنج بیفتید بلکه می‏خواهد که شما را پاکیزه سازد و نعمتش را بر شما تمام کند، باشد که سپاس، گزارید». (۵۸) آیه شریفه به صراحت بیان می‏کند که وضوء موجب پاکیزگی می‏شود و این شامل طهارت باطن می‏گردد. اهمیت وضو به قدری است که پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) اجر و مزد معنوی آن را علی الخصوص در سرمای شدید زمستان چنین فرموده است: «هر کس در سرمای شدید وضو را به طور کامل بگیرد، دو سهم اجر دارد. »(۵۹) و در بیان دیگری فرموده است «هر گاه بنده وضو گیرد گناهانش همچون برگهای این درخت فرو می‏ریزد»(۶۰) و بالأخره اینکه، نماز که ستون و عمود دین است جز با طهارت ظاهری و معنوی انجام نمی‏پذیرد و کلید آنرا وضو دانسته‏اند، اهمیت طهارت ظاهری و باطن وضو نه تنها به اینجا ختم نمی‏شود بلکه در بیان دیگر آمده است وضو روی وضو موجب می‏شود که ده ثواب دیگر بر او نوشته شود، و در سخن دیگر، خداوند توبه او را بی آنکه استغفار کند تجدید گرداند، و در کلام آخر، موجب روشنائی روی روشنائی یعنی نورٌ علی نور، دانسته‏اند، حقیقتاً غیر از اسلام کدام آئین دیگری وجود دارد که نسبت به طهارت ظاهر و باطن اینهمه سفارش کرده باشد و پیروانش را با وعده‏های عالی نسبت به آن ترغیب نموده باشد تا آنجا که پیامبر اکرم(ص) می‏فرماید: «در روز قیامت خداوند امّت مرا، بر اثر وضو با چهره‏های زیبا و دست و پای سپید محشور می‏کند، (۶۱) و یا اینکه، کسی که با طهارت بخوابد همانند روزه دار شب زنده دار است و یا اینکه فرموده است «زیاد وضو بگیر تا خداوند عمر تو را زیاد کند. اگر توانستی شب و روز با طهارت باشی این کار را بکن زیرا اگر در حال طهارت بمیری شهید خواهی بود». (۶۲) خلاصه اینکه حضرت رضا(ع) درباره حکمت وضو فرموده است: «برای این که بنده در حال مناجات با (خداوند) جبّار پاک باشد، فرمان او را اطاعت کرده از آلودگیها و نجاست پاکیزه گردد به اضافه اینکه وضو سبب از بین رفتن کسالت و زدودن خواب آلودگی و پاک ساختن دل برای ایستادن در حضور خداوند جبّار می‏شود». (۶۳)

هـ) ازدواج و بهداشت ظاهری و باطنی

در متون دینی و غیر آن ثابت شده است که ازدواج سهم به سزائی را در سلامت فرد و جامعه دارد و قرآن کریم در مقام تشویق به آن می‏فرماید: «آنهائی که بی همسرند و غلامان و کنیزان درستکارتان را همسر دهید. اگر تنگدست باشند خدا آنان را از فضل خویش توانگر کند و خدا گشایشگر و داناست»، (۶۴) و در آیه دیگر فرموده است «و از نشانه‏های او این است که برای شما از خودتان همسرانی آفرید، تا بدان‏ها آرام گیرید و میانتان دوستی و رحمت نهاد. آری در این (نعمت) برای مردمی که می‏اندیشند بی گمان نشانه هایی است». (۶۵)
ازدواج و انتخاب شریک زندگی، از جهات گوناگون در سلامت جسم و روان انسان نافع است که یکی از آنها پاسخ صحیح و مثبت دادن به غریزه جنسی است و دیگر اینکه نجات انسان است از انزوا و تنهائی، که در صورت عدم ازدواج، انسان گرفتار آن می‏گردد و در نتیجه تبعات زیان آورش را می‏بیند. پیامبر اعظم(ص) در بیانی فرموده است «هر که دوست دارد که پاک و پاکیزه خدا را دیدار کند با داشتن همسر به دیدارش رود»(۶۶) و در بیانی دیگر فرموده است «در اسلام هیچ بنایی ساخته نشد که نزد خداوند محبوبتر و ارجمندتر از ازدواج باشد»(۶۷) و در تشویق و ترغیب این امر در سخنان دیگر پیامبر اعظم(صلی الله علیه و آله و سلم) چنین آمده است «همسردار خفته نزد خدا فضیلت دارد بر بی همسر روزه گیر شب زنده دار»، (۶۸) اهل و عیال اختیار کنید، زیرا که این کار
روزی شما را بیشتر می‏کند و یا بی همسران خود را همسر دهید زیرا با این کار خداوند اخلاق آنان را نیکو می‏گرداند و روزیهایشان را زیاد می‏کند و بر جوانمردیهای آنان می‏افزاید»(۶۹) از سوی دیگر افرادی که در انتخاب همسر کوتاهی می‏کنند مورد مذمّت قرار گرفته‏اند. امام صادق(ع) می‏فرماید: «بدترین مردگان شما بی همسرانند»(۷۰) و یا بدترین افراد شما بی همسران شمایند، دو رکعت نماز فرد همسردار بهتر است از هفتاد رکعت نماز فرد بی همسر»(۷۱) مسئله ازدواج در اسلام به لحاظ منافع فردی و اجتماعی و بهداشتی که دارد آنقدر مورد اهتمام دین واقع شده که روایات بسیاری در ستایش افرادی است که نسبت به ازدواج جوانان اقدام می‏کنند و یا تشویق به تسریع در ازدواج دختران، و یا نکوهش مهریه سنگین و یا خدمت به زن و شوهر مطرح کردن حقوق هر یک از آنها و دهها مورد دیگر در این راستا که از طریق پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) و اهل بیت(ع) او صادر شده است.

و) رعایت آداب سفره و سلامت جسم و جان

این موضوع نیز در بهداشت آدمی نقش فراوانی دارد و اسلام در این راستا توصیه‏های اکیدی کرده است، امام مجتبی(ع) در برخی از آداب سفره فرموده است «باید لقمه‏ها را کوچک برداشته و غذا را خوب جویده و در هنگام خوردن به صورت مردم نظر نکند»(۷۲) و حضرت صادق(ع)
فرموده است «هر کس قبل و بعد از غذا دستهایش را بشوید در اول و آخر آن غذا، به آن برکت داده شود وتا زنده است در رفاه بسر برد و از بیماری جسمی در امان ماند»(۷۳) و در بیان دیگر فرموده است که پیامبر(ص) از فوت کردن در غذا یا آشامیدنی نهی فرموده است و در سخن دیگر فرموده است «ظرفهای خود را بدون در پوش نگذارید، زیرا هر گاه روی ظرفها پوشیده نباشد شیطان در آنها آب دهان می‏اندازد و هر چه بخواهد از آنها بر می‏دارد»(۷۴) از امام کاظم(ع) از آدم فرومایه سؤال شد، فرمود «کسی که در کوچه و بازار می‏خورد»(۷۵) و باز چنین روایت شده است که «نشستن بر سر سفره را طولانی کنید که این اوقات از عمر شما به حساب نمی‏آید» و از علی(ع) روایت رسیده است که «غذای داغ را سرد کنید زیرا وقتی غذای داغ در برابر پیامبر(ص) نهاده شد فرمود: «بگذارید تا سرد شود. خداوند به ما آتش نمی‏خوراند و برکت در غذای سرد است. »(۷۶)

آثار پاکیزگی

الف) دنیوی

از برخی روایات گذشته چنین استفاده می‏شود که مراعات کردن اصول بهداشت ثمراتی را در پی دارد که بعضی از آنها عبارتند از طولانی شدند عمر، بالا رفتن سطح سلامت و توانائی بشر، تأمین رفاه جسمی و روانی، جلب رضایت و محبوبیت خداوند، دوری از شباهت داشتن به یهودان، تکمیل شدن ایمان، عمل به اقتضای فطرت، افزون شدن فصاحت انسان، و به خشم آوردن شیطان، نام نیک پیدا کردن، محو شدن بوی بد در انسان، احیای قلب، بی‏نیازی از طبیب، برکت در رزق و جلوگیری از تهیدستی، نجات از اضطراب و پریشانی، اتمام نعمت از ناحیه پروردگار، از بین رفتن کسالت و تنبلی، مصونیت از وسواس شیطانی، و بالأخره اینکه اقتدا به سیره و سنّت پیامبران و دهها مورد دیگر از آثار بسیار نیک مراعات اصول بهداشت جسم و جان شمرده شده است.

ب) اخروی

اصولاً همه اعمال انسان در دنیا بازتاب آخرتی دارد چرا که دنیا در کلام دین مزرعه و مقدمه آخرت معرفی شده است و مسئله مورد بحث ما نیز از این قاعده مستثنی نیست، اهمیت دادن به مسئله بهداشت ظاهر و باطن همانطور که دارای ثمرات دنیوی است، ثمرات اخروی را نیز در بر دارد که به برخی از آنها که روایاتشان ملاحظه شد اشاره می‏گردد.
برخی از ثمرات اخروی آن عبارتند از، دخول در بهشت، هفتاد برابر شدن ثواب نماز، پذیرفته شدن نماز، سپری در برابر آتش، آسان شدن حساب و کتاب، حفظ دین، سلامت دل، فرو ریختن گناهان، دسترسی به اجر شهید و شهادت، دیدار خداوند با جسم و جان پاکیزه، در زمره نیکان قرار گرفتن و دهها مورد دیگر که از ثمرات اخروی مراعات بهداشت جسم و جان شمرده شده است.

پی‏نوشت‏:

۱. کتاب بهداشت حوزه‏ها، انتشارات وزارت بهداری، ص ۲۵.
۲. همان مدرک، ص ۲۷.
۳. سوره مبارکه بقره، آیه ۲۲.
۴. سوره مبارکه نساء، آیه ۵۷.
۵. سوره مبارکه مائده، آیه ۹۹.
۶. کتاب مکارم الاخلاق.
۷. سیری دیگر در نهج الفصاحه، مؤلف: مرتضی تنکابنی، ص۱۱۲.
۸. مدرک قبلی، ص ۱۱۳.
۹. همان مدرک ص۱۱۳.
۱۰. همان مدرک، ص۳۶۰.
۱۱. سنن النبی (صلی الله علیه و آله و سلم)، مؤلف: علامه طباطبائی، ص ۲۷۴.
۱۲. سیری دیگر در نهج الفصاحه، ص ۵۹۹.
۱۳. همان مدرک، ص۵۹۹.
۱۴. همان مدرک، ص ۶۰۰.
۱۵. همان حدیث ۲۲.
۱۶. سنن النبی، مولف علامه طباطبائی، ص۱۱۳.
۱۷. سیری دیگر در نهج الفصاحه، ص ۷۲.
۱۸. سنن النبی مؤلف علامه طباطبائی، ص ۱۴۴.
۱۹. همان مدرک، ص ۱۴۵.
۲۰. سنن النبی (صلی الله علیه و آله و سلم)، ص۱۶۰ـ۱۵۰.
۲۱. سوره مبارکه مدثر، آیه ۴.
۲۲. سنن النبی(صلی الله علیه و آله و سلم)، ص ۱۱۷.
۲۳. همان مدرک ص ۱۱۳، سیری دیگر در نهج الفصاحه، ص۵۶۴.
۲۴. سیری دیگر در نهج الفصاحه، ص۵۶۴.
۲۵. همان مدرک، ص۵۶۵.
۲۶. سنن النبی (صلی الله علیه و آله و سلم)، ص۱۷۴.
۲۷. همان مدرک، ص۱۸۲.
۲۸. سوره مبارکه احزاب، آیه ۳۳.
۲۹. منتخب المیزان الحکمه جلد ۲، ص۶۲۵.
۳۰. همان مدرک، ص ۶۲۵.
۳۱. همان.
۳۲. مکارم الاخلاق طبرسی ـ حلیه المتقین مجلسی ـ وافی کتاب المطاعم.
۳۳. زندگی نامه چهارده معصوم ـ مولف آزاد مهر، ص۵۸.
۳۴. منتخب میزان الحکمه جلد ۲، ص ۶۱۹.
۳۵. همان مدرک، ص۶۰۷.
۳۶. همان مدرک، ص ۶۰۷.
۳۷. همان مدرک، ص ۶۰۹.
۳۸. همان مدرک، ص ۳۹، حدیث ۲۵۱.
۳۹. همان مدرک، ص ۳۹، حدیث ۲۵۲.
۴۰. همان مدرک، ص ۳۹، حدیث ۲۵۷، ۲۵۸.
۴۱. همان مدرک، ص ۳۹، حدیث ۲۶۱.
۴۲. همان مدرک، ص ۴۰، حدیث ۲۶۴.
۴۳. همان مدرک، ص ۱۰۸.
۴۴. همان مدرک، ص۱۰۸.
۴۵. همان مدرک، ص۱۰۲۵.
۴۶. همان مدرک، ص ۱۰۲۵.
۴۷. همان مدرک، ص۱۰۲۵.
۴۸. همان مدرک، ص ۱۰۲۵.
۴۹. منتخب میزان الحکمه جلد ۲، ص ۸۴۹.
۵۰. همان مدرک، جلد ۲، ص ۸۴۹.
۵۱. همان مدرک، جلد ۲، ص۸۴۹.
۵۲. همان مدرک، ج۲، ص۸۵۳.
۵۳. همان.
۵۴. منتخب میزان الحکمه، ج ۲، ص۸۵۵.
۵۵. همان.
۵۶. همان.
۵۷. همان.
۵۸. سوره مبارکه مائده، آیه ۶.
۵۹. منتخب میزان الحکمه، ج۲، ص۱۰۶۱.
۶۰. همان.
۶۱. همان.
۶۲. همان.
۶۳. همان.
۶۴. سوره نور، آیه ۳۲.
۶۵. سوره روم، آیه ۲۱.
۶۶. منتخب میزان الحکمه، ص ۴۵۷.
۶۷. همان.
۶۸. همان.
۶۹. همان.
۷۰. همان.
۷۱. همان.
۷۲. منتخب میزان الحکمه، ج۱، ص۴۱.
۷۳. همان، ص۴۱.
۷۴. همان.
۷۵. همان.
۷۶. همان.

درباره مرتضی سرمدیان

پیشنهاد میکنیم

اس ام اس تبریک ماه ربیع الاول

اس ام اس تبریک ماه ربیع الاولReviewed by مدیریت پرچم های سیاه شرق on Dec …

آغاز طرح پیامک های ارزشی

آغاز طرح پیامک های ارزشیReviewed by مدیریت پرچم های سیاه شرق on Mar 8Rating: هر …

دانلود مولودی آغاز امامت امام زمان – نهم ربیع الاول

دانلود مولودی آغاز امامت امام زمان – نهم ربیع الاولReviewed by مدیریت پرچم های سیاه …

اعمال و مناسبت‌های ماه ربیع‌الاول

اعمال و مناسبت‌های ماه ربیع‌الاولReviewed by newsiran on Jan 2Rating: ۵.۰اعمال و مناسبت‌های ماه ربیع‌الاولاعمال …

مهمترین اعمال ربیع‌الاول

در ماه ربیع‌الاول، ذخایر، برکات و نورهاى زیبای خداوند بر زمین فرود می‌آید، زیرا میلاد …

اس ام اس تبریک ماه ربیع الاول

پیراهن سیاه ز تن دور می کنیم
آن را ذخیره کفن و گور می کنیم
اجر دو ماه گریه ی بر غربت حسین
تقدیم مادرش زِ رَه دور می کنیم

شروع ماه ربیع الاول و تولد پیامبر مبارک

اعمال ماه ربیع الاول

حلول ماه ربیع الاول را به همه مسلمانان جهان تبریک میگویم .

این ماه همانگونه که از اسم آن پیداست بهار ماههاست ؛ به جهت این که آثار رحمت خداوند در آن هویداست. در این ماه ذخایر برکات خداوند و نورهای زیبایی او بر زمین فرود آمده است ؛ زیرا میلاد رسول خدا صل الله علیه و آله در این ماه است و می توان ادعا کرد که از اول آفرینش زمین ، رحمتی مانند آن بر زمین فرود نیامده است.
از آداب این ماه است :

Al- Quds

Arab states urge U.S. to abandon Al- Quds move

Arab states urge U.S. to abandon Al- Quds moveReviewed by newsiran on Dec 10Rating: ۵.۰Arab …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هفده − یازده =

Watch Dragon ball super