پایگاه پرچم های سیاه | آخرین اخبار ایران و جهان / lastnews / نا گفته هایی از تولیت حرم امام رضا(ع)

به گزارش  رهوا به نقل از پنجره- سيداحمد علوي که تاکنون در اين پست ابقا شده، مي‌تواند بسياري از نقاط ابهام را درباره اين سازمان اداري گسترده روشن كند. گفت‌وگويي دو ساعته در دفتر قائم مقام توليت، فرصتي است كه معمولا به‎سختي در اختيار هر خبرنگاري قرار مي‌گيرد.

نا گفته هایی از تولیت حرم امام رضا(ع)

نا گفته هایی از تولیت حرم امام رضا(ع)Reviewed by مرتضی سرمدیان on Oct 17Rating:

اما همکاری مسئولان آستان قدس در جمع‎آوری این پرونده، ستودنی بود.آقای علوی، چند ماه از مسئولیت شما در ابقای قائم‌‎مقامی تولیت آستان قدس رضوی می‌گذرد و دوره جدید خدمت‎تان نیز آغاز شده است.این موضوع می‌تواند بهانه خوبی باشد برای ارزیابی عملکرد شما.

این مدت را که در آستان قدس حضور داشتید، چگونه سپری کردید؟

بنده بیش از ۲۹ سال سابقه فعالیت و توفیق خدمت‌گزاری در آستان قدس رضوی داشته‎ام. از همان سال‌های اول پیروزی انقلاب، افتخارم این که خادم حضرت رضا (علیه‌السلام) باشم و در مجموعه مدیریتی آستان قدس رضوی فعالیت کنم. مجموعه‌ای که تحت مدیریت حضرت آیت‌ا… واعظ طبسی اداره می‎شود. شخصیت فرزانه و متفکری که سال‌‌ها در حوزه علمیه به‎عنوان یک استاد و سال‌های قبل از پیروزی انقلاب به‎عنوان یک رکن حوزه علمیه مطرح بوده‎اند.

امروز با نگاهی به آستان مقدس امام رضا (علیه‌السلام) می‌توان با شکوه‌ترین مجموعه عبادی، مذهبی و زیارتی را در جهان اسلام و همچنین در جهان غیراسلام نظاره‎گر بود. چراکه در هیچ شهری در دنیا این حضور ۲۵ میلیون نفری در سال را که بیش از یک میلیون و ۵۰۰ هزار نفر آن زائرین غیر ایرانی هستند، نمی‌بینیم.

مکانی که به‎صورت شبانه‎روزی برای عبادت و زیارت کسانی که عاشقانه و عارفانه از اقصی نقاط کشور و مراکز استان‌‌ها و حتی از سایر کشورهای جهان (مردم بیش از ۶۱ کشور جهان برای زیارت حضرت امام رضا علیه‌السلام به مشهد می‌آیند)، به این آستان مقدس مشرف می‌شوند.

در همین تابستان امسال باشکوه‌ترین نمازهای جهان اسلام توسط مراجع عظام در حرم مطهر حضرت امام رضا (علیه‌السلام) برگزار می‌شد. امروز در دنیای غرب و در آمریکا و کشورهای مختلف اروپایی توسعه صنعتی وجود دارد؛ اما آن چیزی که به مردم نشاط و امید به زندگی ارائه می‌کند، کسب معنویت و ارتباط با مرکز معنویت است.

هزاران نفر که خسته و افسرده هستند، از جهان مادی می‌آیند، و در حرم امام رضا (علیه‌السلام) با عبادت و زیارت و راز و نیاز، نشاط و شادابی پیدا می‌کنند. چراکه نقطه اتصال عالم ماده با عالم معنویت حرم حضرت امام رضا (علیه‌السلام) است. لذا امروز می‌بینیم، گرایش بسیار زیادی در بین مردم ایران و خارج از ایران به حرم حضرت رضا (علیه‌السلام) وجود دارد. این حضور ۲۵ میلیونی نیاز به سازماندهی و اجرای یک مدیریت عالی دارد تا بتواند از آن‎ها پذیرایی کند و بستر مناسبی را برای این حجم انبوه مشتاقان زیارت فراهم سازد.

خب این مدیریت، از سوی امام رحمت‎ا… علیه در سال اول پیروزی انقلاب اسلامی به حضرت آیت‌ا… واعظ طبسی واگذار شد. مدیریت ایشان، به‎نظر من نمونه بارز یک مدیریت اسلامی‎ست. این سخن مرا می‌توان در حوزه‌های مختلف با رقم و آمار از نزدیک مشاهده کرد و نمونه اقدامات وسیع آستان قدس رضوی را در حرم مطهر دید. طبعا پذیرای این ۲۵ میلیون نفر زائر در طول سال، احتیاج به یک مرکز شبانه‌‎روزی دارد تا بتواند مناسبت‌های عبادی و زیارتی را فراهم کند.

لذا اولین بحثی که همان سال‌های اول پیروزی انقلاب مطرح شد، این بود که ما باید حرم را توسعه دهیم. این در حالی بود که میزان حضور زائران در سال‌های ابتدایی پیروزی انقلاب به یک میلیون نفر هم نمی‌رسید، اما امروز با آینده‎نگری که دیروز داشتیم، می‌توانیم به‎راحتی نماز باشکوه یکصد هزار نفری در صحن جامع رضوی به امامت حضرت آیت‌ا… عظمی مکارم شیرازی برگزارکنیم. با وسعت مکانی حرم توانسته‎ایم یک صحن به زائرین عرب زبان اختصاص بدهیم؛ یک صحن به زائرین پاکستانی اختصاص و رواق‎هایی هم مخصوص زائرین غیرایرانی در نظر بگیریم.

اکنون مساحت اماکن متبرکه در سطح به حدود ۷۵۰ هزار متر مربع توسعه پیدا کرده و همچنین در زیر بنا نیز به یک میلیون متر مربع رسیده است. در حالی‎که این فضا در اول پیروزی انقلاب ۱۳۰ هزار مترمربع بود. این ۱۳۰ هزار مترمربع هم شامل رواق‌های حرم مطهر و هم صحن‌هایی مثل انقلاب، آزادی، موزه و مسجد گوهرشاد می‎شد.

علاوه‎براین، باید عرض کنم که این‎همه، حاصل بیش از هزار سال کار پس از شهادت حضرت رضا تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی بوده است. اما کارهای مهم در آستان قدس رضوی در طول ۳۰ سال پس از انقلاب انجام شده تا این میراث ارزشمند و فاخر اسلامی حفظ شود که این امر نیازمند برنامه‌ریزی بسیار دقیقی بود. این ابنیه قدیمی که بیش از ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ سال سابقه دارند، نیازمند مقاوم‎سازی هستند و می‌دانید که کار مقاوم‎سازی، کار بسیار مشکلی است.

به‎غیر از اموری که اشاره کردید، در زمینه خدمات‎رسانی به زائرین امام رضا (علیه‌السلام) خصوصا در مقایسه با استاندارد‌های جهانی آن، چه اقداماتی انجام شده است؟

مهم‎ترین وظیفه آستان پذیرایی مناسب از زائران حضرت است. یعنی بستر مناسبی را باید برای این خدمات‎دهی فراهم بکند. برای این امر، بیش از ۲۰ هزار نفر خادم در داخل مجموعه حرم مطهر به‎صورت افتخاری برای خدمات‎رسانی به زائرین مأمور شده‎اند. علاوه‎بر آن، بیش از ۲ هزار نفر پرسنل رسمی آستان قدس در حرم مطهر به زائرین خدمات می‌دهند. چنین مرکز شبانه‎روزی، قاعدتا بایستی وظایف فراوانی برای ارائه خدمت داشته باشد.

از امنیت زائر گرفته تا ارشاد و راهنمایی و بهداشت و بوی مطبوع حرم مطهر و خدمات فرش و ویلچر و امانت و گمشدگان و اشیا گمشده و امانات نقدی و انوع خدمات که در حرم مطهر شاهدش هستید. همه این‎ها به‎صورت شبانه‌‎روزی در خدمت زائرین محترم حرم حضرت امام رضا (علیه‌السلام) است.

گاهی اوقات در طول سال اتفاق می‌افتد که ۳۰۰ هزار متر مربع فضای حرم را برای نمازها مفروش می‌کنند و باز دوباره جمع‎آوری می‌کنند. این اتفاق روزی سه مرتبه می‌افتد. این‎ها نمونه‌ای از خدمات آستان قدس رضوی است.

البته باز هم به این‎ها منحصر نمی‌شود. پیش از انقلاب اسلامی در نمازهایی که در حرم مطهر برگزار می‌شد، تنها از موکت‌های مندرسی در شبستان‌های مسجد گوهرشاد استفاده می‌شد.

درحالی‎که امروز بهترین، تمیزترین‌‌ و زیبا‎ترین فرش‌ها در حرم مطهر امام رضا (علیه‌السلام) موجود است. و یا در امر روشنایی ۲۸ هزار شعله برق در حرم مطهر روشن است. بحث نظافت و بهداشت و سایر خدمات هم که اصلا قابل مقایسه با هیچ دوره‌ای نیست.

در زمینه فرهنگ زیارت و ارائه سیره زندگی حضرت رضا (علیه‌السلام) برای برداشت از سبک زندگی دینی صحیح، اقدامی هم صورت گرفته است؟

طبیعتا. مهم‎ترین، وظیفه آستان قدس این است که زائر با آرامش خاطر زیارت کند و خدمات بگیرد و در کنار آن با‎ اندیشه و سیره زندگی، حضرت رضا (علیه‌السلام)‎ آشنا شود. اصلا هدف اساسی ما همین است. همه این‌ خدماتی که اشاره کردم، مقدمه‌ای است برای رسیدن به این هدف.

مقدمه است برای این که زائر بیاید و در فضای معنوی با فکر، با روش و منش و سیره زندگی حضرت رضا (علیه‌السلام) که همان زندگی رسول‎ا… آشنا شود و زندگی‌‎اش را منطبق بر راه و روش زندگی حضرت رضا (علیه‌السلام) کند. این هدف اساسی مجموعه آستان قدس رضوی است. این موضوع مهم‎ترین هدفی است که ما در چشم‌انداز ۲۰ ساله آستان قدس نیز گنجانده‎ایم. بیش از ۱۵ مؤسسه فرهنگی، پژوهشی، آموزشی، دو دانشگاه بزرگ و مراکز بزرگ نشر و انتشار، چاپ‌خانه‌های بزرگ، یک روزنامه و ده‌ها مجله و نشریه برای‎ترویج معارف اسلامی و سیره زندگی امام رئوف در حال تلاش و فعالیتند.

سند چشم‎انداز آستان قدس براساس چه سازوکاری تدوین شد؟

تدوین سند چشم‎انداز ۲۰ ساله آستان قدس، نتیجه یک مطالعه چهار ساله در آن است. تقریبا یک سال قبل از این که من قائم‎مقام آستان بشوم، این اتفاق افتاد.

البته من عضو گروه چشم‎انداز بودم. چراکه من قبل از این‎که قائم‎مقام بشوم، معاون اماکن متبرکه بودم و قبل از آن هم، مدیر روابط عمومی آستان قدس. در ابتدا موضوع چشم‎انداز از سوی مقام معظم رهبری مطرح شد و بعد از آن از سوی سازمان‌ها و واحدها و اماکن‌ زیادی، پیشنهادهایی رسید.

ما آن پیشنهادها را بررسی کردیم، اما متوجه شدیم که پیشنهادهای آن‎ها منجر به چند جزوه قطور می‌شود، که بعد از آن هم تنها در گنجه قرار می‌گیرد. لذا از آن استقبال نکردیم. اما برای ادامه کار به یک گروه دانشگاهی پیشنهاد تنظیم چشم‎انداز را ارائه کردیم. و در کنار آن، مجموعه‌ای از کمیسیون‌های مشورتی در هریک از سازمان‌ها و نهاد‌های زیرمجموعه استان فعال ساختیم تا بر‎اساس نیاز واقعی و مدل مطلوب سازمانی خویش، آینده کاری خود را ترسیم کنند.

علاوه‎بر آن، یک شورای مشورتی بزرگ‎تر در صدر همه این سازمان‌ها تشکیل دادیم که پیشنهادهای رسیده از کمیسیون‌ها و گروه‌های دانشجویی را بررسی و تصویب کنند. در مجموع، فرآیند تدوین چشم‎انداز آستان چهار سال به طول انجامید.

تنظیم چشم‎انداز ۲۰ ساله آستان یکی از اتفاقات مهم این مجموعه در این سال‌ها بوده است. یکی از ویژگی‌های این چشم‎انداز، پرداختن به مسائل فرهنگی در بعد جهانی است. انتظار این‎که، در جهان تشیع، آستان قدس باید نقش مرجعیت نیاز‌های فکری و خدماتی و فرهنگی شیعیان را برای مسلمانان شیعه داشته باشد.

تاکنون آستان، چقدر در این زمینه موفق بوده است؟ در این خصوص اصلا برنامه‌ای داشته‎اید؟

ما در همان سال‌های اول پیروزی انقلاب چندین کنگره جهانی برای حضرت رضا (علیه‌السلام) برگزار کردیم.

یعنی در سال‌های ۶۴ – ۶۵ بیش از شش کنگره جهانی حضرت رضا (علیه‌السلام) بر پا داشتیم که تمام دانشمندان جهان اسلام آمدند و با دانشمندان داخلی به بحث و تحقیق و ارائه مقاله پرداختند.

از آن زمان کار جهانی و بین‌المللی نشر معارف اسلامی از سوی آستان قدس شروع شد. مثلا در همان کنگره سال ۶۴ حضرت رضا چندین نفر از لبنان، سوریه، عربستان، فرانسه، پاکستان علما و دانشمندان و محققین دعوت شدند و مقالات و کتب بسیاری منتشر و توزیع شد.

در کنار آن، ما در آستان قدس رضوی دانشگاه علوم اسلامی رضوی را در همان سال‌ها ایجاد کردیم. هدف این دانشگاه،‎ تربیت محقق، پژوهشگر و اسلام‎شناس است. تنها منحصر به دانشجویان ایرانی هم نمی‌شود و اکنون در حدود ۲۰ سال سابقه دارد. کسانی که از این دانشگاه فارغ‎التحصیل می‌شوند، آشنا به زبان‌های انگلیسی و عربی هستند. بساری از فارغ‌التحصیلان این دانشگاه در مناصب مهم علمی کشور، ائمه جمعه کشور، و مناصب بالای قضایی مشغول به کارند.

فارغ‎التحصیلان خارجی این مرکز هم، اکثرا در کشور‌های خودشان مشغول به تبلیغ شده‎اند. مثلا ما از چین، آفریقا، آسیای میانه و سوریه دانشجویانی داشتیم که در کشورشان حتی مراکز تبلیغ دینی برپا کرده‎اند.

به‎عنوان نمونه، بعضی از فارغ‎التحصیلان چینی در پکن و در بعضی از شهرهای آن‌جا مرکز اسلامی ایجاد کرده بودند و مشغول تبلیغ اسلام و تشیع بودند. در کنار این دانشگاه بنیاد پژوهش‌های اسلامی ایجاد شد.

این بنیاد هم، در موضوعات مختلف اسلامی مشغول فعالیت است. به‎عنوان نمونه یک اثر بنیاد پژوهش‌های اسلامی که اخیرا همایش نقد آن نیز برگزار شد، متعلق به آقای محقق داماد بود. این اثر دایره‎المعارفی است به نام المعجم فی فقه لغت القرآن و سر بلاغت، که تاکنون از ۴۰ جلد این کتاب، تنها ۱۸ جلد آن به چاپ رسیده است.

این دایره‎المعارف قرآنی مورد توجه جهان اسلام قرار دارد. قدیمی‎ترین نسخ خطی و کتاب‌ها و قرآن‌های مربوط به اوایل قرن سوم هجری در این کتابخانه نگهداری می‌شود. این کتابخانه اخیرا نیز به نرم‌افزارها و سیستم‌های نوین و پیشرفته و کتابخانه دیجیتالی و ارتباطات اینترنتی مجهز شده است. کتابخانه آستان قدس یکی از مراکز کتابخانه‌ای و علمی بزرگ کشور و جهان اسلام است. همه این‎ها رفته‎رفته به‎سمتی می‌رود تا بستری را برای همان هدفی که شما به آن ‎اشاره کردید، آماده کند.

به اعتقاد من یکی از روش‌های محقق شدن این آرمان، استفاده از دو ابزار بسیار قوی رسانه و بازار است. البته بازار به‎معنای عام آن.

بله، ما در چشم‌انداز ۲۰ ساله آستان این بحث‌ها را به‎طور کامل دیده‎ایم. به‎طور مثال در عرصه بازار، ما از همین حوزه محصولاتی که موجود داریم، می‌خواهیم وارد عرصه جهانی شویم. صنعت فرش‌ما، به‎طور نمونه یکی از نشانه‎گیری‌های اقتصادی ماست.

در عرصه فرهنگ هم همین‎گونه است، راه‎اندازی یک شبکه ماهواره‌ای اختصاصی یکی از برنامه‌های مورد پیگیری ماست. هم‎اکنون، ما نیز ادعای این امر را نمی‌کنیم که عالی‌ترین مرکز نشر و معارف در جهان اسلام هستیم، بلکه می‌خواهیم به این محور سند چشم‎انداز برسیم. لازمه‌ رسیدن به این برنامه نیز فکر و مطالعه است که این کار در چشم‎انداز صورت گرفته است.

بحث دیگر، بحث بدهی‌های سابقه‎دار دولت به آستان قدس است؛ چقدر از آن تسویه شده و چقدر باقی مانده است؟

بخش بزرگی از بدهی‌های دولت به آستان قدس بابت زمین‌های مختلف موقوفاتی است که ملک آستان محسوب می‌شود و اکنون در اختیار وزارت‎خانه‌ها و زیرمجموعه‎های‎شان قرار گرفته است.

و یا بسیاری از زمین‌های بزرگ و مورد استفاده شهر مشهد مثل ایستگاه راه‎آهن مشهد و یا فرودگاه مشهد متعلق به آستان قدس است. این نمونه‌ها در طول این سال‌ها در اختیار دولت قرار داشته، در حالی‎که اجاره آن‎ها را پرداخت نکرده است. منشاء اصلی طلب‌های ما از دولت، بابت اجاره‎بهای همین زمین‎هاست.

دولت تاکنون پرداخت جاری و منظمی به شما داشته است؟

بله، حدودا ۴۰ میلیارد تومان در سال، دولت پیشنهاد می‌دهد و مجلس هم تصویب می‌کند. البته معمولا کامل آن را تخصیص نمی‌دهند و تا این بودجه به ما برسد، حدودا به ۷۵ درصد کاهش می‌یابد. بعضی از سال‌ها هم از سوی دولت بابت مطالبات‎مان سهام به ما تعلق گرفته است.

ساختار مدیریت آستان قدس را چگونه می‌بینند و نقاط قوت و ضعف آن را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

درست است که در تصمیم‎گیری‌های کلان آستان قدس، فردیت وجود دارد. اما ده‌ها مشاور، یک هیئت امنای بزرگ و یک شورای‌عالی فرهنگی، همیشه در کنار این تصمیم‎گیرنده وجود دارند. همه این‎ها روند تصمیم‎سازی را در آستان محقق می‌سازند.

در سایر حوزه‌های اجرایی نیز سیستم متداول به همین صورت است. به‎نظر من، این مزیتی است که باعث می‌شود امر مدیریت لوث نشود. علاوه‎بر این موارد، واقفان، موقوفات آستان قدس و اداره و تصمیم‎گیری در مورد همه موقوفات را به شخصی به نام تولیت آستان قدس واگذار کرده‎اند. برای اداره و مدیریت این موقوفات حق‎التولیه مشخصی نیز در نظر گرفته‎اند.

یکی از سئوالات متداول درباره تولیت آستان قدس رضوی، میزان این حق‎التولیه‌ها و چگونگی خرج کردن آن‎هاست. با توجه به حجم موقوفات عظیم آستان قدس رضوی، محل خرج این حق‎التولیه‌ها تاکنون چگونه بوده است؟

قبل از انقلاب، بخشی از این حق‎التولیه‌ها به دربار شاه واگذار می‌شد. اما از همان ابتدای انقلاب، آیت‌ا… واعظ طبسی، حسابی مشخص به این منابع مالی اختصاص دادند و همه این حق التولیه‌ها را به آن واریز می‌کردند. تاکنون از محل همین حساب حق‎التولیه‎ها؛ ساختمان جدید کتابخانه آستان قدس رضوی، صحن قدس، صحن جمهوری اسلامی، رواق دارالهدایه و دارالاجابه و اکنون هم رواق امام خمینی (رحمت‎ا… علیه) و اخیرا احداث چاپخانه قرآن ساخته شده است.

این درحالی است که استفاده از این حق التولیه‌ها حق طبیعی ایشان بوده است و بر‎اساس اسناد وقفی منعی برای استفاده از آن دیده نشده بود. این وقف‎نامه‌ها برای تولیت آستان قدس یک مسئولیت شرعی نیز درست می‌کند که این مسئولیت سنگین شرعی نیز قابل واگذاری نیست.

یکی از شوخی‌های متداول درباره مدیران آستان قدس این است که آمدن‎شان با خودشان است، اما رفتن‎شان با خداست. چراکه اکثر کسانی‎که از سیستم آستان خارج شده‌اند، حداقل در یک یا دو هیئت امنا، سازمان‌ها و نهاد‌های وابسته حضور دارند. مدیریت‌ها در آستان قدس گاهی به ۲۰ سال هم می‌رسد؛ به چه دلیل است؟

طول عمر مدیریت، طول عمر کافی و مناسبی است. و البته طول عمر طولانی است. ما در آستان قدس این‎طور عمل نمی‌کنیم که، مدیری را که امروز انتخاب می‌کنیم، شش ماه دیگر، یا یک سال دیگر تغییرش بدهیم. یک مدیر برای این که بتواند از تمام داشته‌ها و ‎اندوخته‌هایش استفاده کند، نیاز به زمان دارد.

نیاز دارد مدت مناسبی را در مسئولیت خاصی بماند تا این‎که بتواند برنامه‌هایش را اجرا کند. بالاخره اگر تخصص حوزه مسئولیتش را داشته است باید به او اعتماد کنیم و فرصت دهیم، اما، اگر تخصص آن واحد مدیریتی را نداشته که بلایی خانمان‎سوز برای آن دستگاه اداری محسوب می‌شود.

مثلا میانگین حضور استانداران خراسان رضوی را در نظر بگیرید. فکر نمی‌کنم میانگین حضورشان بیش از دو سال باشد. وضعیت شهرداران مشهد هم به همین نحو است. بیش از این که از مدیران بلندمدت خسارت دیده باشیم، از مدیران کوتاه‎مدت خسارت دیده‎ایم. یکی از خصوصیات آیت‌ا… واعظ طبسی این است که یک مدیر را دیر انتخاب می‌کنند، مطالعه لازم را درباره‎اش انجام می‌دهند و دیر هم از او سلب‎مسئولیت می‌کنند.

اجازه می‌دهند آن مدیر برنامه‌ها و افکارش را کامل پیاده کند. نکته بعدی این است که حضور بلندمدت مدیران در مسئولیت‌ها همیشه به‎معنای فسیل شدن آن‎ها نیست. خیلی از مدیران توانایی به‎روز رسانی خود را دارند

درباره مرتضی سرمدیان

پیشنهاد میکنیم

دانلود شانزدهمین اجتماع مدافعان حرم گرامیداشت شهدای تیپ زینبیون

دانلود شانزدهمین اجتماع مدافعان حرم گرامیداشت شهدای تیپ زینبیون

دانلود شانزدهمین اجتماع مدافعان حرم گرامیداشت شهدای تیپ زینبیونReviewed by پرچم های سیاه شرق on …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

یک × یک =

Watch Dragon ball super